Kazakistan'da Yeni Anayasa Dönemi Başladı

HABERRUS - Orta Asya'nın yükselen gücü Kazakistan'da geçtiğimiz aylarda yapılan Anayasa değişikliği 1 Temmuz 2026 itibarıyla resmen yürürlüğe girdi. 15 Mart'ta yapılan referandumda halkın yüzde 87'sinden fazlasının onay verdiği değişiklikler, ülkenin siyasi yapısını kökten yeniden şekillendiriyor.

Yeni anayasanın getirdiği en dikkat çekici değişiklikler şöyle sıralanıyor:

• Cumhurbaşkanı Yardımcılığı Makamı: Ülkede ilk kez cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı oluşturuldu. Bu makam, cumhurbaşkanından sonraki en yetkili kişi konumunda olacak.
• Tek Meclisli Parlamento (Kurultay): Daha önce iki meclisli olan parlamentonun yerini, 145 milletvekilinden oluşan ve sadece parti listelerine göre seçilecek tek meclisli bir yapı olan Kurultay alacak.
• Halk Meclisi (Ulusal Konsey): Yasama teklif etme yetkisine sahip yeni bir danışma organı oluşturuluyor.
• Seçim Takvimi: Yeni parlamentonun seçimleri iki ay içinde yapılacak. Kurultay'ın ilk oturumunun açılmasından 60 gün sonra ise cumhurbaşkanı yardımcısı atanacak.

Anayasa Günü Değişti

Değişikliklerle birlikte Kazakistan'ın resmi tatillerinden biri olan Anayasa Günü'nün tarihi de değişti. Daha önce 30 Ağustos'ta kutlanan bu gün, artık referandumun yapıldığı 15 Mart'ta kutlanacak.

Rusya'nın Endişe ve Eleştirileri

Kazakistan'da yapılan yeni anayasayla birlikte ülkedeki Rus etkisinin azalacağına dair yorumlar, Rus uzmanların açıklamalarında da görülüyor.

Siyaset bilimci ve Avrasya Analitik Kulübü Başkanı Nikita Mendkoviç, yeni anayasanın özellikle cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı açısından kritik olduğunu vurguluyor.

Mendkoviç, anayasa değişikliklerinin "yeterince iyi hazırlanmadığını" düşünüyor. Uzman, bazı gözlemcilerin yeni anayasanın merkezi otoriteyi zayıflatabileceği ve bölgesel gruplar ile elitlerin gücünü artırabileceği endişesini taşıdığını aktarıyor.

Ayrıca, anayasadaki dil maddesinde yapılan değişikliklerin de dikkat çekici olduğunu belirten Mendkoviç, bu değişikliklerin Rus dilinin statüsünü düşürme yönünde adımlar olabileceğini ifade ediyor.

Mendkoviç'e göre, cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının oluşturulması "açıkça bir iktidar değişimine hazırlık" anlamına geliyor. Uzman, bu hazırlığın muhtemelen erken bir dönemde gerçekleşeceğini ve mevcut Cumhurbaşkanı Kasım-Cömert Tokayev'in yerine başka bir ismin geçmesinin planlandığını belirtiyor.

Mendkoviç, bu sürecin ABD'deki başkan yardımcılığı sisteminden farklı olduğuna dikkat çekiyor: "Bu, seçimlerle değil, daha basitleştirilmiş bir prosedürle yapılıyor ve iktidar değişiminde yönetim kesintisiz bir şekilde devrediliyor". Uzmana göre bu, belirli bir siyasi grubun kendi adayını iktidara taşıması için bir fırsat yaratıyor.

Tek Meclisli Sisteme Geçiş

Mendkoviç, iki meclisli sistemden tek meclisli sisteme geçişi ise "gerekli bir adım" olarak değerlendiriyor. Uzman, Kazakistan gibi nüfus yoğunluğunun düşük olduğu bir ülkede iki meclisli yapının gereksiz olduğunu, bu tür bir sistemin daha çok Rusya veya ABD gibi büyük ülkeler için uygun olduğunu belirtiyor.

Kazakistan'daki anayasa değişiklikleri, siyasi sistemi önemli ölçüde dönüştürüyor. En kritik hamle, cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının oluşturulmasıyla iktidar değişimine zemin hazırlanması. Uzmanlar, bu değişikliklerin siyasi dengeleri ve bölgesel güç dinamiklerini etkileyeceğini belirtiyor.