Orta Asya- Azerbaycan Zirvesi’nden Yeni İttifaklar Çıktı
HABERRUS - Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde düzenlenen Orta Asya ve Azerbaycan liderlerinin gayriresmî danışma toplantısı, geleneksel dostluk mesajlarının çok ötesine geçti.
Demiryollarından enerjiye, petrol ürünlerinden yatırımlara kadar geniş bir yelpazede somut adımların atıldığı zirvede bölgesel işbirliği gündemi, ikili anlaşma paketleriyle iç içe geçti.
Siyasi Zirve: İttifak Anlaşmaları İmzalandı
Zirvenin en dikkat çeken siyasi sonucu, Kırgızistan ile Azerbaycan ve Kırgızistan ile Özbekistan arasında iki ayrı ittifak anlaşması imzalanması oldu. Aynı zamanda Bişkek ve Taşkent, Devletlerarası Konsey kurma kararı aldı. Bölgede sınır ve su anlaşmazlıklarının silahlı çatışmalara yol açtığı dönemler göz önüne alındığında, komşular arasındaki bu hızlı yakınlaşma önemli bir değişimin işareti olarak yorumlanıyor.
Ekonomik İşbirliği: Fonlar ve Altyapı Projeleri
Kırgızistan-Azerbaycan hattında işbirliğine maddi bir zemin kazandırıldı. Taraflar, ortak kalkınma fonunun sermayesini 200 milyon dolara çıkarma kararı aldı. Anlaşma paketinde uluslararası karayolu taşımacılığı, gemicilik ve gemi inşası, 2026-2028 enerji yol haritası, madencilik, siber güvenlik ve finansal düzenleme gibi alanlarda işbirliği belgeleri yer aldı. Bakü, Bişkek’e aylık 20-30 bin ton benzin ve motorin tedarikini görüşmeye hazır olduğunu bildirdi. Ancak bu tedarikin fiyatı, süresi ve lojistik rotası henüz netleşmedi. Azerbaycan ile Kırgızistan arasında kara sınırı bulunmaması, lojistiği zorlaştıran bir faktör olarak öne çıkıyor.
Kırgızistan-Özbekistan gündemi ise ortak sınıra sahip iki komşu olmaları nedeniyle daha somut adımlar içeriyor. Bişkek ve Taşkent, Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu ve Kazakistan ile birlikte Kambaratinsk-1 hidroelektrik santrali projelerine katılımlarını teyit etti. Sınır kapılarının sayısı artırılırken, karşılıklı seyahatler kolaylaştırılıyor ve sınır ticareti genişletiliyor.
Enerji Güvenliği: Yeni Rafineri ve Alternatif Tedarik Hatları
Zirvede enerji güvenliği önemli bir başlıktı. Tacikistan Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon, bölgede büyük bir petrol rafinerisi kurulması önerisinde bulundu ve liderler bu fikri destekledi. Ancak projenin hayata geçmesi için hammadde kaynağı, pazar, milyarlarca dolarlık finansman, su ve elektrik gibi kritik unsurların henüz belirlenmemiş olması, bu girişimin şimdilik siyasi bir niyet beyanı olarak kalmasına neden oluyor.
Kırgızistan’ın enerji ihtiyacına yönelik olarak, zirve öncesinde Moskova ile Bişkek arasında aylık 100 bin ton petrol ürünü tedariki konusunda görüşmeler yapıldığı da öğrenildi. Bu anlaşmanın 2026 sonuna kadar geçerli olması ve Rusya’nın ürünleri borsa fiyatları üzerinden ihraç etmesi planlanıyor. Bu gelişme, bölge ülkelerinin enerji ihtiyaçlarını karşılamak için farklı tedarik hatlarını aynı anda değerlendirdiğini gösteriyor.
Ulaştırma Koridorları: Orta Koridor’un Yükselişi
Zirvenin en stratejik başlıklarından biri ulaştırma oldu. Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu ile bölgeye doğuya açılan yeni bir kapı sağlanırken, Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Rotası (Orta Koridor) üzerinden Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden batıya, Rusya topraklarına alternatif bir güzergah oluşturulması hedefleniyor. Bu rotada Azerbaycan kritik bir bağlantı noktası konumunda.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, bu vizyonu net bir şekilde dile getirerek, “Bugün Orta Asya ve Azerbaycan tek bir jeopolitik ve jeoekonomik bölge haline geldi” ifadesini kullandı. Aliyev, son üç buçuk yılda Orta Asya ülkelerine 16, meslektaşlarının ise Azerbaycan’ı 26 kez ziyaret ettiğini belirterek, ilişkilerin dinamizmine dikkat çekti.
Orta Koridor’un önündeki engeller arasında ise demiryolu-gemi aktarmaları, liman kapasiteleri, farklı tarifeler ve Hazar Denizi’ndeki hava koşullarına bağımlılık gibi lojistik zorluklar bulunuyor. Bu rotanın kuzey güzergahlarını hızla ikame etmesi beklenmezken, bölge ülkelerine alternatif bir seçenek sunarak tekelleşmeyi engellemesi hedefleniyor.
Turizm ve Gelecek Adımları
Zirvede turizm de gündeme geldi. Liderler, beş yıldızlı “Bakü” otelinin açılışını gerçekleştirirken, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Orta Asya için tek tip turizm vizesi önerisini yineledi. Kazakistan ve Özbekistan bu fikre destek verirken, bölge ülkeleri arasında veri paylaşımı ve sınır prosedürlerinin uyumlaştırılması gibi konuların çözülmesi gerektiği belirtiliyor.
Zirvenin sonunda imzalanan Çolpon-Ata Deklarasyonu ile taraflar, bölgesel işbirliğini derinleştirme, ulaştırma koridorlarını geliştirme, enerji güvenliğini güçlendirme ve iklim değişikliğine ortak yanıt verme niyetlerini teyit etti. Ancak uzmanlar, bu hedeflerin hayata geçmesi için rota, tarife, yatırımcı ve geri dönüş süresi gibi somut unsurların belirlenmesi gerektiğinin altını çiziyor.
Bir sonraki VIII. Danışma Toplantısı, 8 Ekim’de Türkmenistan’ın Hazar kıyısındaki Avaza kentinde gerçekleştirilecek. Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov, zirvenin gündemini ulaştırma, enerji ve bölgesel konular olarak belirledi.