Orta Koridor’da Hareketlilik: Bakü-Tiflis-Astana Hattı Yatırımcı Arıyor

HABERRUS - Azerbaycan, Gürcistan ve Kazakistan, Çin ve Orta Asya’yı Hazar Denizi ve Güney Kafkasya üzerinden Karadeniz’e, oradan da Avrupa’ya bağlayan Orta Koridor’u güçlendirmek için ortak eylem planını devreye aldı. Hedef, 2029’a kadar yıllık 30 milyon ton yük taşımak. Gürcistan altyapıya yaklaşık 7 milyar dolar ayırmayı planlarken, Belçikalı şirketler Kazakistan’da 50 milyon dolarlık lojistik merkez ve dijital gümrük projelerini değerlendiriyor. Uzmanlar, hedefin iddialı olduğunu ancak kapasite ve koordinasyon sorunlarının sürdüğünü belirtiyor.**

Üç ülkeden ortak eylem planı

Gürcistan Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi Bakanı Mariam Kvrivişvili, Imedi TV’ye verdiği röportajda üç ülkenin ortak eylem planını doğruladı. Kvrivişvili, Gürcistan’ın Kazakistan ve Azerbaycan’la yakın işbirliği içinde çalıştığını belirterek, “Bu plan, 2029 yılına kadar Orta Koridor üzerinden 30 milyon ton yük taşınmasını hedefliyor. Ortaklarımızla sürekli işbirliği yürütüyor ve bölgesel ölçekte ortak adımlar belirliyoruz” dedi. Hedefe ulaşmak için demiryolları, limanlar, deniz taşımacılığı ve sınır kapılarını kapsayan ulaşım ağının tamamında iyileştirme yapılması gerekiyor.

Gürcistan’dan 7 milyar dolarlık altyapı hamlesi

Kvrivişvili’ye göre Gürcistan, 2029’a kadar limanlar, demiryolları, karayolları ve havacılık altyapısını kapsayan ulaşım yatırımlarına yaklaşık 7 milyar dolar (6,4 milyar euro) ayırmayı planlıyor. Ortak önlemler kapsamında gümrük işlemlerinin uyumlaştırılması, tarife politikalarının eşgüdümü ve Hazar Denizi ile Güney Kafkasya güzergâhındaki liman ve demiryolu kapasitelerinin artırılması hedefleniyor.

Belçikalı şirketler yatırım için sıraya girdi

Avrupalı şirketler, Orta Koridor’un altyapısına ve operasyonel kapasitesine yönelik projelerde yer alma fırsatlarını değerlendiriyor. Kazakistan Dışişleri Bakanı Muhtar Tileuberdi, 16 Kasım’da Brüksel’de Belçikalı Sarens Group, Ahlers Logistics ve BIM e-Solutions şirketlerinin üst düzey yöneticileriyle görüştü. Görüşmelerde Çin sınırına yakın Jetisu bölgesinde planlanan 50 milyon dolarlık (45,4 milyon euro) ulaşım ve lojistik merkezi ele alındı. Merkezin 2,1 kilometrelik çevre yolu, geçici depolama tesisleri ve ağır yük taşıma altyapısından oluşması öngörülüyor. Proje, Çin’den Kazakistan’a giren mallar için kritik geçiş noktası olan Nur Joly Sınır Kapısı’nın kapasitesini artırmayı ve sınırda yük yoğunluğunu azaltmayı amaçlıyor.

Dijital Orta Koridor pilotu: 90 gün

Altyapı, zorlukların yalnızca bir kısmını oluşturuyor. Yükün birden fazla ülke üzerinden verimli taşınması, gümrük prosedürlerine, belgelere ve operatörler arası bilgi alışverişine de bağlı. Ahlers Logistics CEO’su Dave van den Bos ve BIM e-Solutions Başkanı Michael Barrie ile yapılan görüşmelerde, güzergâh boyunca yazılım entegrasyonu ve 90 gün sürecek “Dijital Orta Koridor” pilot projesi tartışıldı. Deneme, uçtan uca dijital yük takibi getirecek ve sınır ötesi gümrük veri alışverişini kolaylaştırarak transit gecikmelerini azaltmayı hedefleyecek. Avrupalı işletmeler için daha güvenilir transit süreleri ve basitleştirilmiş sınır prosedürleri, koridoru Asya-Avrupa taşımacılığında daha cazip hale getirebilir.

Uzmanlar: Hedef iddialı, kapasite hâlâ darboğaz

Turan Araştırma Merkezi’nden Bako Kheladze, Orta Koridor’un stratejik öneminin arttığını ancak sınırlı yük taşıma kapasitesinin en büyük engel olmayı sürdürdüğünü söylüyor. Kheladze, Dünya Bankası’nın 2023 değerlendirmesinde doğru yatırımlar ve politikalar uygulanırsa güzergâhtaki yük hacminin 2030’a kadar üç katına çıkarılabileceğini ve transit sürelerinin yarıya indirilebileceğini hatırlatıyor. Ancak Orta Koridor’un Rusya üzerinden geçen Kuzey Koridoru’na kıyasla hâlâ çok daha küçük ölçekte faaliyet gösterdiğini belirtiyor: “Üç ülke bu hedefe ulaşabilir ve güvenilir transit süreleri sunabilirse Orta Koridor, Asya ile Avrupa arasında şirketlerin düzenli kullanacağı bir güzergâh haline gelebilir. Kuzey Koridoru ölçek avantajını koruyacaktır. Ancak Rusya üzerinden transit yeniden kolaylaşsa bile Orta Koridor, yük taşımacılığında kayda değer bir pay için rekabet edebilir.”

Hürmüz etkisi ve AB’nin Global Gateway’i

İran savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığının ciddi aksaması, Asya-Avrupa mal taşımacılığında alternatif güzergâhların önemini artırdı. Öte yandan AB, 16 Kasım’da Brüksel’de İkinci Bölgeler Arası Güvenlik ve Bağlantısallık Bakanlar Toplantısı’na ev sahipliği yaptı. AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Genişlemeden Sorumlu Komiser Marta Kos ve Uluslararası Ortaklıklardan Sorumlu Komiser Jozef Síkela; AB üyeleri ile Moldova, Türkiye, Ukrayna, Ermenistan, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Tacikistan’dan dışişleri bakanlarını bir araya getirdi. Görüşmelerde ulaşım ve bağlantı ağlarının ekonomik dayanıklılık ve sürdürülebilir büyümedeki rolü vurgulandı. Tileuberdi, AB’nin Global Gateway girişiminin yatırım çekme, ulaşım altyapısını geliştirme ve ortak projeler açısından önemli fırsatlar sunduğunu belirtti.

Sonuç: Fırsat büyük, ama yol uzun

Orta Koridor, Rusya’yı bypass eden bir Asya-Avrupa hattı olarak stratejik cazibesini koruyor. 30 milyon tonluk 2029 hedefi, Gürcistan’ın 7 milyar dolarlık yatırım planı ve Belçikalı şirketlerin ilgisi, güzergâhın ticari potansiyelini gösteriyor. Ancak sınırlı kapasite, gümrük koordinasyonu, dijital entegrasyon ve Kuzey Koridoru’nun ölçek avantajı gibi engeller aşılmadan hedefe ulaşmak kolay değil. Dijital pilot proje ve altyapı yatırımları doğru yönde adımlar; yine de Orta Koridor’un Asya-Avrupa ticaretinde kalıcı bir alternatif haline gelmesi, üç ülkenin vaat ettiği hız ve güvenilirliği ne ölçüde sağlayacağına bağlı.