Rusya, Ukrayna Üzerinden Avrupa’ya Doğal Gaz Sevkiyatını Durdurdu

HABERRUS - Rusya ile Ukrayna arasında beş yıl süren doğal gaz transit anlaşması 1 Ocak itibarıyla sona erdi.

Moskova saatiyle 08.00’de (MSK) Gazprom, Avrupa’ya Ukrayna üzerinden gaz sevkiyatını durdurdu.

Bu gelişme, Gazprom’un Avrupa’ya gaz ihracatı için sadece TürkAkım hattını kullanabileceği anlamına geliyor.

Gaz Akışı Resmen Durduruldu

Gazprom’dan yapılan açıklamada, Ukrayna tarafının anlaşmayı uzatmayı reddetmesi nedeniyle Rusya’nın 1 Ocak 2025 itibarıyla Ukrayna üzerinden gaz geçişini teknik ve hukuki olarak sağlayamayacağı belirtildi. Açıklamada, “Ukrayna toprakları üzerinden gaz taşınması 08.00 itibarıyla durdurulmuştur” denildi.

Ukrayna Enerji Bakanlığı da transitin sona erdiğini doğruladı ve bunu “tarihi bir olay” olarak nitelendirerek, kararın Ukrayna’nın ulusal güvenliği için alındığını ifade etti.

Geçmiş Anlaşma ve Yeni Durum

2019 yılında imzalanan beş yıllık anlaşma, Gazprom’un toplamda 225 milyar metreküp doğal gaz taşımasını garanti ediyordu. Ancak savaş ve yaptırımların ardından bu miktarlar giderek azaldı.

Gaz akışı 2020 yılında 55,8 milyar metreküpe, 2023 yılında da yaklaşık 14 milyar metreküpe gerilemişti.

2024 yılı sonuna doğru ise Ukrayna, anlaşmayı uzatmayacağını açıkça belirtti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de 19 Aralık’ta düzenlediği basın toplantısında, “Bu [transit] sözleşme artık olmayacak. Gazprom bu durumu aşacaktır” ifadelerini kullandı.

Alternatif Arayışlar

Rusya, Ukrayna üzerinden yıllık yaklaşık 15 milyar metreküp gaz taşıyordu. Bu, Avrupa’ya yapılan ihracatın yarısını oluşturuyordu ve yıllık yaklaşık 6 milyar dolarlık bir gelir kaybı anlamına geliyor. Alternatif taşıma yolları ise zaman alacak.

Ukrayna, yıllık 700-800 milyon dolarlık transit gelirini kaybedecek. Ayrıca, gaz transitinin durması, Ukrayna’nın geniş gaz depolama tesislerinin (PÇG) kullanımını da olumsuz etkileyecek.

Avrupa’nın Durumu

Doğal gaz sevkiyatlarının kesilmesi, özellikle Slovakya, Avusturya ve Moldova’yı etkiliyor. Slovakya, birkaç aylık yedek gaz stoklarına sahipken, Moldova için alternatif taşıma yolları sınırlı.

Avrupa’nın Alternatifleri: Azerbaycan’dan gaz ithalatı öne çıkıyor. Ancak Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, Avrupa’nın gerekli yatırımları yapmadığı sürece gaz üretimini artırmayacaklarını ifade etti.

Visegrád Bölgesi: Macaristan ve Slovakya, Azerbaycan ile yıllık 12-14 milyar metreküplük gaz alımı için görüşmeler yürütüyor. Ancak bu planlar, Rusya’dan yapılacak takas anlaşmalarına bağlı.

Uzmanlar, mevcut krizin geçici olduğunu ve “gaz transit meselesinin” ileride Ukrayna ile yapılacak daha büyük müzakerelerin bir parçası olabileceğini öngörüyor. Bu konunun, 2025 yılı başında ABD Başkanı Donald Trump’ın göreve başlamasıyla yeni bir ivme kazanabileceği belirtiliyor.