Tarihe Geçen Üçlü Zirve: Sıcak Çatışmalara Değinmeyen Ortak Barış Bildirisi

HABERRUS - Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump, Şenzen’deki tarihteki ilk üçlü zirvede yaklaşık 1 saat 20 dakika süren görüşmenin ardından ortak bir barış bildirisine imza attı. Zirvenin sembolik ve diplomatik yansımaları dünya basınında geniş yer bulurken, doğrudan üç ülkenin ilgisini çeken Ukrayna ve İran krizlerine bildiride yer verilmemesi ise dikkat çekti.

Bildiride öne çıkan taahhütler

Ortak metinde Birleşmiş Milletler’in reformu, rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının artırılması, diplomatik dokunulmazlığın korunması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi öne çıktı. Liderler, “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır” ilkesini yeniden teyit etti. Ayrıca “stratejik istikrar ve uluslararası güvenlik” konusunda karşılıklı taahhütte bulunulduğu vurgulandı.

BM reformu bildiride ilk sırada yer aldı. Üç ülke, örgütün küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için reform sürecinin teşvik edilmesi konusunda mutabık kaldı. Aynı zamanda Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetki alanlarını kötüye kullanmaması gerektiği konusunda ortak bir duruş sergilendi.

Nükleer silahlar bağlamında Şi Cinping, bu silahların tamamen yasaklanıp zaman içinde dünyadan tamamen kaldırılmasını savundu. Ancak zirveden somut bir nükleer silahsızlanma yol haritası çıkmadı. Uzmanlar, bu konudaki taahhütlerin uygulanıp uygulanmayacağının gelecekteki diplomatik dinamikleri belirleyeceğini belirtiyor.

Petrol ve ekonomik boyut: Yaptırımların gölgesinde

Bildiride üç ülkenin, “bütün ülkelerin yararına olacak şekilde rafine petrol ürünlerinin üretimini ve arzını artırmayı” planladığı kaydedildi. Uzmanlara göre bu madde özellikle Rusya’ya yönelik ABD yaptırımları bağlamında anlam taşıyor: petrol arzında genişleme, enerji piyasalarında denge ve fiyat istikrarı hedefi olarak okunuyor.

Liderlerin değerlendirmeleri: “Tarih yazıyoruz” ve “Ciddi bir ortak çalışma”

Zirvenin başında Trump, “Gerçekten tarih yazıyoruz. Hiçbir barış, diyalog fırsatlarını geri çevirerek sağlanmadı” diyerek toplantının önemini vurguladı. Putin ise görüşmeyi “serbest bir diyalog” olarak niteledi ve aralarında “karşılıklı anlayış” oluştuğunu belirtti. Putin, zirvenin sadece “fotoğraf vermek”ten ibaret olduğu yönündeki eleştirilere karşı çıkarak, “Bu ciddi bir ortak çalışma” ifadesini kullandı.

İkili boyut: Şi ve Trump yeniden masada

Zirvenin hemen ardından Trump ve Şi, bu yıl üçüncü kez ikili görüşme yaptı. Çin devlet medyasına göre Şi, ABD-Çin ilişkilerini “genel olarak istikrarlı ve olumlu” olarak değerlendirdi. Ancak Tayvan konusunda Washington’a uyarıda bulundu: “ABD, ikili ilişkilerde büyük gerilemeler yaşanmaması için doğru olanı yapmayı sürdürmeli.”

Yapay zekâ alanında ise iki ülkenin güvenlik risklerine karşı iletişim ve koordinasyonu artırması, teknolojinin her zaman insan denetiminde kalmasının sağlanması gerektiği vurgulandı.

Uzmanların değerlendirmesi: Sembolizm ve sınırlı somut sonuç

Cambridge Üniversitesi’nden William Hurst, zirveyi “bir Yalta anı” olmaktan ziyade, Rusya ve Putin’in uluslararası sistemdeki rolünü kamuoyu önünde sergileme fırsatı olarak yorumladı. Brookings Enstitüsü uzmanı Patricia Kim ise üç ülkenin nükleer riskleri azaltma ve yayılımı önleme taahhütlerinin uygulamaya dökülüp dökülmeyeceğinin kritik olduğunu belirtti.

Kim, Çin’in Ukrayna’da barış anlaşmasına aracılık etmek ya da İran krizini çözmek gibi yüksek riskli diplomatik girişimlerden kaçınmayı tercih ettiğini, bunun yerine ev sahibi rolünde kalmayı yeğlediğini ifade etti.