Bişkek'te 21 Dünya Lideri Bir Araya Gelecek, Çin, ŞiÖ'de Konumunu Güçlendiriyor

HABERRUS - Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi önümüzdeki günlerde Kırgızistan'ın Bişkek Kentine düzenlenecek.

Çin Cumhurbaşkanı Şi Cinping, 30 Ağustos’ta Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’e devlet ziyareti için geldi ve üç gün kalacak. Ziyaret, sadece Kırgızistan–Çin görüşmelerini değil, aynı zamanda 31 Ağustos ve 1 Eylül tarihlerinde düzenlenecek Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesini de kapsıyor.

Bişkek’te 21 ülkenin lideri bir araya gelecek; bunlar arasında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hindistan Başbakanı Narendra Modi ve BM Genel Sekreteri António Guterres de yer alıyor.

Çin için bu toplantı, Orta Asya’daki çıkarlarını hatırlatmanın stratejik bir yolu. Resmi Pekin, dış politika stratejisinde Orta Asya’ya giderek daha fazla önem veriyor.

ŞİÖ’nün rolü ve Çin’in hedefleri

ŞİÖ, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından eski Sovyet cumhuriyetleri ile Çin arasındaki birçok anlaşmazlığın çözümünde önemli rol oynadı. Bugün örgütün üye sayısı artmış, aralarında Hindistan ve Pakistan gibi rekabet eden ülkeler de bulunuyor. Bu nedenle Çin, ŞİÖ’yü kendi bölgesel etkisini artırmak ve Orta Asya’da ekonomik çıkarlarını ilerletmek için kullanmayı amaçlıyor.

Bu durum, ABD’nin de bölgeye yönelik artan ilgisine karşı bir dengeleme girişimi olarak değerlendiriliyor. Örneğin, Şi Cinping’in Bişkek’e gelişinden kısa bir süre önce ABD Temsilciler Meclisi delegasyonu Kazakistan’ı ziyaret etti. Ayrıca, 31 Ağustos’ta düzenlenecek Kırgızistan’ın 35. bağımsızlık yıldönümü kutlamalarında da ABD temsilcileri yer alacak.

Ekonomik ve güvenlik boyutu: yatırımlar ve terörizmle mücadele

Orta Asya, Çin için hem ticari hem de güvenlik açısından kritik bir bölge. Rusya’nın bölgedeki doğrudan yatırımları 22 milyar dolar iken, Çin’inki Eurasian Development Bank verilerine göre geçen yılın ortasında 35,9 milyar dolara ulaştı. Böylece Çin, Rusya’yı bu alanda geride bıraktı.

Ayrıca Çin, terörist tehditlerin önlenmesinde de ŞİÖ çatısı altındaki Bölgesel Anti-Terör Yapısı (RATS)’ı aktif kullanıyor. Orta Asya ülkelerinin istihbarat birimleriyle iş birliği yapan Çin, yerel güvenlik güçlerine eğitim veriyor, silah ve askeri ekipman sağlıyor.

“Kuşak ve Yol” girişimi ve mevcut tehditler

Çin’in “Kuşak ve Yol” inisiyatifi kapsamında Orta Asya, Avrupa’ya hızlı ürün taşımacılığı için kritik bir güzergah. Ancak bu plan iki ana engelle karşı karşıya:

• Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygur ayrılıkçılığının dış kaynaklı desteği;
• Afganistan’dan Sincan’a ilerleyebilecek İslamcı militan tehdidi.

İlk sorun, polis operasyonları ve piyasa reformlarıyla bölgede yaşam standartlarının yükseltilmesiyle kısmen çözüldü. İkinci tehdit ise henüz tam olarak ortadan kaldırılmadı.

Uzman görüşü ve yeni lojistik hatları

Yüksek Ekonomi Okulu’ndan uzman Vasili Kaşin’e göre, Çin ŞİÖ’yü çok kutuplu dünya düzeniyle ilgili projeleri ilerletmek için kullanıyor. İran’a karşı yaşanan gerilimler bağlamında yeni lojistik rotalar oluşturuluyor; bunlardan biri de Özbekistan–Kırgızistan–Çin demiryolu hattı.

ŞİÖ ve BRICS bağlantısı: küresel Güney’in yükselişi

Bişkek zirvesi, 12–13 Eylül’de Delhi’de düzenlenecek BRICS zirvesinin öncüsü niteliğinde. Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin ev sahipliğinde gerçekleşecek bu toplantıda, katılımcı ülkelerin dünya GSYİH’sının yaklaşık %40’ını oluşturduğu unutulmamalı.

Hem ŞİÖ hem de BRICS toplantıları, gelişmekte olan ülkelerin (bunlar arasında Çin’in de yer aldığı) uluslararası arenada daha büyük bir rol oynamak istediğinin göstergesi. Ancak askeri-politik ve ekonomik alandaki iç çelişkiler, bu hedefin gerçekleşmesini zorlaştırıyor.