Rus Uzmanlardan İran Savaşı Ve ABD Yorumu: Trump Artık 'Topal Ördek'
HABERRUS - Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (SVOP) Başkanlık Divanı Başkanı ve 'Rusya Küresel Politikada' dergisi Genel Yayın Yönetmeni Fyodor Lukyanov'un analizine göre İran, çatışmadan büyük maddi kayıplarla çıktı ancak manevi ve itibar açısından zaferle ayrıldı. Şimdi soru, İran'ın bu 'kazanan havasıyla' bölgede bundan sonra nasıl adımlar atacağı. Amerikalılar ise kül olmuş topraklara geri dönmek zorunda kalacak.
Lukyanov, tüm bu açıklamaları olduğu gibi kabul etmenin anlamı olmadığını, Trump'ın bizi söylediklerinden çok ne yaptığının önemli olduğuna alıştırdığını söyledi. On barış maddelik İran planının temel olmasının pek mümkün olmadığını çünkü bunun ABD'nin koşulsuz teslimiyetini ima ettiğini belirten Lukyanov, Trump'ın bu durumdan çıkmak istese bile böyle bir şeye inanmanın zor olduğunu ifade etti.
Lukyanov, Cuma günü ilan edilen görüşmelerin bir ip atma yarışına dönüşeceğini, sonuçta Trump'ın geri adım attığını düşünüyor. Ona göre Trump'ın dünkü sert açıklamaları, "Onları korkuttum ve müzakereye razı oldular" demek için bir hazırlıktı. Şartlar tamamen belirsiz ve gerçekçi görünmüyor.
Barışın Devamı Değil, Savaşın Yeniden Başlamaması
Lukyanov, barışın devamından ziyade savaşın yeniden başlamama ihtimalinin bulunduğunu, çünkü ABD'nin kapasitesinin sınırına dayandığını düşünüyor. Başlangıçta planlanan şeylerin (İran'ı zayıflatmak ve kendi şartlarını dayatmak) hiçbiri işe yaramadı. Trump'ın bunu anlayınca kafasını duvara vurmak yerine geri çekilip durumu değerlendirmeyi tercih ettiğini belirten Lukyanov, ABD ve İsrail'in yakın vadede yeni imkanlarının olmadığını, tüm altyapıyı parçalama tehditlerinin bile sorgulanabilir olduğunu söylüyor. Bundan dolayı ateşkesin ve askeri eylemlerin olmamasının oldukça sürdürülebilir olabileceğini düşünüyor.
İran'ın Kayıpları ve Kazanımları
Lukyanov'a göre İran'ın maddi kaybı çok büyük. Ancak dünya arenasındaki rolü açısından tam tersi bir etki yarattı. İran'ın iki süper güçle mücadelede kaybetmediği, hatta belki de kazandığı algısı çok değerli. Şu anki ana kaybedenler ise Basra Körfezi monarşileri. Çünkü onlar artık ABD'ye güvenilemeyeceği ve İran'la daha fazla hesaplaşmak gerektiği gerçeğiyle yüzleşmek zorundalar.
İran'ın Önündeki İki Yol
Bu savaştan önce İran rejimi protestolar ve artan baskıcılıkla daha kırılgan görünüyorken, şimdi bu 'kazanan havası' ile farklı bir tablo çiziyor. Lukyanov, bundan sonra İran'ın ne yapacağının çok önemli olduğunu vurguluyor. İran'ın iki seçeneği var: Ya kaleyi güçlendirip İran yanlısı hareketlerin etkisini artırmaya devam edecek ya da daha güçlü ve kendinden emin bir pozisyondan hem kendisi hem komşuları hem de ABD için faydalı bir etkileşim şeması önerecek.
Dünya Liderleri İçin Çıkarılması Gereken Dersler
Lukyanov'a göre dünya liderlerinin son aylardaki olaylardan çıkarması gereken iki ana ders var:
- Askeri Gücün Sınırları: Askeri güç, sınırlı yeteneklerini bir kez daha gösterdi. Savaşla çok az şey başarılabilir, hatta bazen hiçbir şey başarılamaz.
- Sistemin Dayanıklılığı: İran'ın gösterdiği sistem dayanıklılığı etkileyici. Sistem dağılmak bir yana, daha sağlam ve etkili hale gelmiş görünüyor.
Medvedev ve CNN'in Yorumları
Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev, ateşkesi İran'ın başarısı olarak nitelendirdi. Tahran'ın planının maddelerinin ABD için aşağılayıcı olduğunu ve bu nedenle çatışmaların yeniden başlamasının olası olduğunu belirtti. Ayrıca çatışmada üç oyuncu olduğunu ve İsrail'in ateşkese ihtiyacı olmadığını, bu yüzden ucuz petrol beklenmemesi gerektiğini vurguladı.
CNN ise Trump'ın ilan ettiği ateşkesin büyük bir çelişki barındırdığını ve neşeli beklentiler yaratmadığını yazdı. İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü fiilen elinde tutması senaryosu, Trump'ın uluslararası ekonomiyi baskılamak için Tahran'ın eline bir koz vermesi anlamına gelecek. ABD ve İsrail, İran'ın füze potansiyelini yok ettiğini ve askeri gücüne önemli zarar verdiğini iddia etse de, çatışmanın Tahran'ın bu şartına uygun şekilde sona ermesi, Trump için stratejik bir yenilgi ve felaket olacaktır.
Trump'ın Özel Temsilcisi ve Kırılgan Ateşkes
Axios'un haberine göre, Trump'ın özel temsilcisi Steve Witkoff, İran'ın ateşkes teklifine verdiği yanıtı aldığında çılgına döndü. İran'ın talep listesini "başarısızlık ve felaket" olarak nitelendirdi. Ayrıca, Katar, BAE, Bahreyn ve Kuveyt hava sahalarındaki kısıtlamalar Nisan ortası-sonuna kadar devam ediyor. Irak hava sahasını yeniden açarken, birçok nakliye şirketi Hürmüz Boğazı'na geri dönmekte isteksiz. Maersk, güvenlik gerekçesiyle rotalarını değiştirmeyi planlamadıklarını belirtti.
DuDakov: Bu Trump İçin Bir Yenilgi
Siyaset bilimci Malek Dudakov'a göre bu durum Trump için bir yenilgi. ABD'de Demokratlar, Trump'ın İran'da savaş suçları işlemeye çağırdığını belirterek Anayasa'nın 25. maddesini devreye sokup onu görevden almaya çağırıyor. Kongre Paskalya tatilinden döndüğünde Demokratlar, Trump'ın askeri yetkilerinin genişletilmesini engellemeyi planlıyor. Hürmüz Boğazı hala İran kontrolünde ve İran geçiş ücreti almaya devam ediyor.
Dudakov, Amerikalıların birçok üssünün yok edilmesi nedeniyle Ortadoğu'daki varlığını önemli ölçüde azaltmak zorunda kalacağını, yani kül olmuş topraklara dönmek zorunda olduklarını belirtiyor. Ayrıca İran'ın donmuş varlıklarının bir kısmını veya tamamını geri alması için anlaşmak zorunda kalacaklarını düşünüyor.
Bu durumun, Kongre seçimlerine altı ay kala Cumhuriyetçiler için hiçbir şeyin iyi olmadığını, mevcut seçim modellerine göre Demokratların sadece Temsilciler Meclisi'ni değil, Senato'yu da kontrol edebileceğini söyleyen Dudakov, "Bu, Trump'ı başkanlığının son iki yılında topal ördeğe dönüştürüyor" diyor.