İran Savaşı Rusya'da Sofraları Vurdu: Bazı Gıdalar Zamlandı
HABERRUS - İran'daki savaş, Rusya'da gıda fiyatlarını hızla yükseltiyor. İran'ın tarım ürünleri ihracatını geçici olarak durdurması ve lojistik maliyetlerinin patlaması nedeniyle özellikle sebze ve meyve fiyatlarında ciddi artışlar yaşanıyor. Dolmalık biberin fiyatı bazı bölgelerde yüzde 30, antep fıstığı ise yüzde 80 oranında zamlandı.
İran Ürünleri Rafa Çıkmıyor: Fiyatlar Uçuşa Geçti
İran, Rusya'nın en büyük taze meyve ve sebze tedarikçilerinden biri konumundaydı. Ancak ABD-İsrail ortak operasyonu sonrası İran yönetiminin tarım ürünleri ihracatını geçici olarak durdurması ve bölgedeki hava sahalarının kapanması, tedarik zincirini kopardı. "Fruktovikov" şirketinin Genel Müdürü Ruslan Süleymanov'a göre, fiyat artışları yüzde 50-70 bandında seyrediyor.
"Şu anda İran'dan gelen ana sebzeler salatalık, dolmalık biber, kereviz, kabak ve patlıcan. Meyvelerde ise kivi, üzüm, kiraz ve İran şeftalisi geliyor. Şu anda mallarda sıkıntı var, İran'dan sevkiyat yapılmadığı için fiyatlar uçtu. Savaş başlamadan önce dolmalık biber 150 ruble civarındaydı, şimdi 600 rubleye dayandı. Patlıcan 250 rubleden 500-600 rubleye çıktı. Kivi de 150 rubleden 300 rubleye yükseldi. Antep fıstığında ise şimdilik bir artış yok çünkü stoklar var; ama sevkiyat olmazsa önümüzdeki günlerde en iyi ihtimalle yüzde 70-80 zam bekliyoruz".
AB-Center Tarım İşletmeciliği Uzmanlık ve Analitik Merkezi Genel Müdürü Aleksey Plugov da fiyat artışlarını doğruluyor.
"Tatlı biberde ciddi bir artış görüyoruz. Bir haftada fiyatlar yüzde 25 yükseldi, Rusya'nın güneyinde ise artış yüzde 30'u geçti. Kabak ve patlıcan da zamlandı. İran'ın bu ürünlerini ikame etmek çok zor çünkü alternatif olarak sadece Türkiye ve Çin var. Onların da kısa vadede üretimi artırması mümkün değil.".
İkame Tedarikçiler Devreye Giriyor: Afganistan ve Türkiye
İran'ın piyasadan çekilmesiyle birlikte, alternatif tedarikçiler devreye girmeye başladı. Türkiye'nin İran'ın yerini alması beklenirken, sezon farkı nedeniyle ürünlerin ancak yaza doğru piyasaya sürülebileceği belirtiliyor. Bu durum özellikle Şubat ve Mart aylarında ciddi bir açık yaratıyor.
Bu boşluğu doldurmak isteyen ülkelerden biri de Afganistan oldu. Kabil Times'ın haberine göre, Afgan yetkililer İran'ın ihracatı durdurmasının ardından Rusya pazarına girmek için harekete geçti . Rusya'nın Afganistan Ticaret Merkezi Başkanı Rüstem Habib Bolin, Afgan ihracatçıların Rusya'ya meyve ve sebze sevkiyatını artırmaya hazırlandığını açıkladı. Bu kapsamda Afganistan'dan Rusya'ya 100 tonluk ilk elma sevkiyatı gerçekleştirildi .
Uzmanlar, Afgan ürünlerinin kalitesine dikkat çekerken, soğuk hava deposu, paketleme ve lojistik altyapısının yetersizliğinin uzun vadeli ticaretin önündeki engeller olduğunu vurguluyor .
Tahıl Tedarikinde Durum: Stoklar Tamam, Ama Yeni Sevkiyat Yok
İran, sadece sebze-meyve değil, aynı zamanda önemli bir tahıl ithalatçısı konumunda. Ancak savaşın başlamasıyla birlikte yeni sevkiyatlar da risk altında. Fineko/abc.az'ın haberine göre, İran 2025/26 sezonunda planladığı tahıl alımlarının yüzde 90'ından fazlasını tamamladı . Rusya'dan yaklaşık 1,9 milyon ton buğday, 2 milyon ton arpa ve 1,95 milyon ton mısır ithal edildi. Uzmanlar, askeri riskler ve artan lojistik maliyetleri nedeniyle Ortadoğu'da aksamalar yaşanabileceğini ve alıcılar için tahıl fiyatlarının yükselebileceğini belirtiyor, ancak otomatik bir ihracat fiyatı artışı beklenmiyor .
Rusya'da Üretim Artışı ve Uzun Vadeli Çözümler
Savaşın yol açtığı kriz, Rusya'nın ithalata olan bağımlılığını bir kez daha gözler önüne serdi. Uzmanlar, uzun vadeli çözümün yerli üretimi artırmaktan geçtiğini belirtiyor. Plugov'a göre, bu durum Rus çiftçiler için bir fırsat da yaratıyor.
"Bu işin bir de artı tarafı var. Rusya'ya kışın ve ilkbaharda İran malı giriyordu. Şimdi oluşan boşluk, yerli üreticiler için ekim alanlarını genişletmek adına iyi bir fırsat. Mart ayı, çiftçilerin ekim planlarını yaptığı dönem. Biber, kabak ve patlıcana yatırım yapıp yazın Rusya pazarında yerli ürünün egemen olmasını sağlayabiliriz".
Rusya'da bu yönde adımlar atıldığı da görülüyor. Primorye Bölgesi'nde yılda 600 ton sebze üretme kapasiteli yeni bir sera kompleksi kuruluyor . Magadan'da ise ilk sera kompleksinden Şubat ayı itibarıyla ürün alınmaya başlandı; yıllık 1.070 ton sebze (domates, salatalık, yeşillik) üretilmesi planlanıyor .
Ancak uzmanlar, kısa vadede tüketicilerin İran ürünlerinin fiyat artışından kaçışının olmadığını belirtiyor. Plugov, tüketicilerin yüksek fiyat karşısında diğer ürünlere yöneleceğini ifade ediyor.
"Fiyatlar yüzde 70 artarsa, tüketici başka meyvelere yönelir. Mart ayında şeftali şart değil, daha çok muz ve Rus elması yeriz. Ama illa şeftali yiyeceğim diyorsa, yüzde 80 daha fazla ödeyerek alır.".