Budapeşte-Kiev Hattında Gerilim Tırmanıyor
HABERRUS - Macaristan ile Ukrayna arasında son günlerde yaşanan diplomatik kriz tırmanıyor. Budapeşte, Ukrayna devlet bankası Oschadbank'a ait iki nakil aracında bulunan yaklaşık 80 milyon dolar nakit ve 9 kilo altına el koyup yedi Ukraynalıyı kısa süreliğine gözaltına alırken, Kiev bu hamleyi "devlet terörü" olarak nitelendirdi. Krizin merkezinde ise haftalardır kesintiye uğrayan 'Druzhba' petrol boru hattı ve Orban'ın veto ettiği 90 milyar Euro'luk AB kredisi var.
İnkarcılar Geri Döndü Ama Altın ve Paranın Akıbeti Belirsiz
Macar makamları, 5 Mart'ta Avusturya'dan Ukrayna'ya gitmekte olan iki zırhlı nakil aracını durdurdu. Araçlarda yapılan aramada, 40 milyon dolar, 35 milyon Euro ve 9 kilogram altın külçesi ele geçirildi . Macaristan Ulusal Vergi ve Gümrük İdaresi'nden yapılan açıklamada, bu yıl içinde Macaristan üzerinden Ukrayna'ya taşınan toplam nakit miktarının 900 milyon doları, 420 milyon Euro'yu ve 146 kg altını bulduğu, operasyonu yöneten kişinin ise eski bir Ukraynalı general olduğu belirtildi .
Kiev yönetimi sert tepki gösterdi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiga, yaşananları "rehin alma" ve "devlet terörü" olarak nitelerken, naklin iki ülke arasında rutin bir bankacılık işlemi olduğunu savundu . Polonya Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda "parayı çaldılar" diyerek tepkisini dile getirdi .
Ancak diplomatik kriz beklenenden kısa sürdü. 6 Mart akşamı yedi Ukraynalı, Macaristan'ı terk ederek ülkelerine döndü . Buna karşın, ele geçirilen büyük miktardaki nakit para ve altının akıbeti henüz netlik kazanmış değil.
'Druzhba' Petrol Boru Hattı Krizi ve Orban'ın Vetosu
Yaşanan bu gerginliğin arka planında, haftalardır çözülemeyen 'Druzhba' (Dostluk) petrol boru hattı krizi yatıyor. Rusya'dan Macaristan ve Slovakya'ya petrol taşıyan hattın Ukrayna kesiminde, 27 Ocak'tan bu yana akış durmuş durumda . Kiev yönetimi, hattın bir Rus saldırısında hasar gördüğünü iddia ederken, Budapeşte uydu görüntülerine dayanarak hatta teknik bir sorun olmadığını savunuyor ve Ukrayna'yı siyasi nedenlerle transit geçişi engellemekle suçluyor .
Macaristan Başbakanı Viktor Orban, bu duruma karşılık olarak Avrupa Birliği'nin Ukrayna için onayladığı 90 milyar Euro'luk krediyi veto etti . Orban ayrıca, "Druzhba" açılana kadar Ukrayna için hayati önem taşıyan diğer transit geçişleri de durduracaklarını açıkladı . Orban, Ukrayna'nın bu hamlesini "devlet haydutluğu" olarak nitelerken, "Bu bizim savaşımız değil, Ukrayna'ya para vermeyeceğiz ve onları AB'ye de sokmayacağız" ifadelerini kullandı .
Zelenskiy'den Sert Sözler, Avrupa'dan Tepki
Kredi blokajına sinirlenen Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 5 Mart'ta yaptığı açıklamada isim vermeden Orban'ı hedef aldı. Zelenskiy, "Bu kişi 90 milyar Euro'yu bloke etmeye devam ederse, adresini Silahlı Kuvvetlerimize veririz. Onu arasınlar ve kendi dillerinde konuşsunlar" dedi .
Bu tehdit, Avrupa Birliği'nden sert bir tepkiyle karşılandı. Avrupa Komisyonu Sözcüsü Olof Gill, "Bu tür bir dil kabul edilemez. Hiçbir AB üyesi ülkeye yönelik tehditler olmamalı" açıklamasını yaptı . Macaristan Dışişleri Bakanı Peter Szijjarto da Zelenskiy'nin sözlerinin "tüm sınırları aştığını" belirterek, Macaristan'ın şantaja boyun eğmeyeceğini söyledi .
Orban'ın Anketlerdeki Düşüşü ve 12 Nisan Seçimleri
Tüm bu diplomatik kriz, Macaristan'da 12 Nisan'da yapılacak genel seçimlere sayılı günler kala yaşanıyor. Son anketler, Viktor Orban'ın 16 yıllık iktidarının en ciddi meydan okumayla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Şubat sonunda yayınlanan bir ankete göre, eski iktidar ortağı Peter Magyar liderliğindeki merkezci muhalefet partisi Tisa, kararsızlar elendikten sonra oyların %55'ini alırken, Orban'ın Fidesz partisinin oy oranı %35'te kaldı . Bu, 20 puanlık bir fark anlamına geliyor.
Seçim atmosferi de en az 'Druzhba' krizi kadar gergin. Magyar, Zelenskiy'nin sözlerini kınayarak "Hiçbir yabancı lider hiçbir Macar vatandaşına tehdit savuramaz" dedi . Aynı zamanda 'Druzhba' hattının açılmasını ülkenin ulusal çıkarı olarak nitelendirdi . Uzmanlar, Orban'ın seçim kampanyasını büyük ölçüde Ukrayna karşıtı söylemlere dayandırdığını ve petrol akışının kesilmesinin elindeki en büyük kozlardan biri olduğunu belirtiyor. Kiev yönetiminin ise Orban'ın rakibi Magyar'ı dolaylı olarak desteklediği yorumları yapılıyor.