Rus Demiryollarından Yük ve Yolcu arifelerine Yeni Zam
HABERRUS - Rusya hükümeti, demiryolu tekeli RZD'nin yük taşımacılığı tarifelerine planlanandan üç ay önce zam yapılmasına karar verdi.
2027 yılı için öngörülen %8,5'lik artış, 1 Ekim 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek. Aynı tarihte, uzun mesafe yolcu taşımacılığı tarifelerine de %9,2 oranında zam yapılacak. Karar, mali zorluklar yaşayan devlet tekelinin gelirlerini artırmayı hedefliyor.
Kararın Arkasındaki Süreç ve Hedefler
RBC'nin kaynaklara dayandırdığı habere göre, tarife artışı teklifi Federal Anti-Tekel Servisi (FAS) tarafından değerlendirilmeye sunuldu ve RZD'nin talebine uygun olarak şekillendirildi. Bir kaynak, FAS'ın artık RZD'nin karşısında değil, şirketin taleplerini hükümete ileten bir aktör haline geldiğini belirtti. RZD, 2026 başında yapılan görüşmelerde %10'luk bir artış talep etmişti.
Son iki yıldır RZD'nin yük tarifelerine yapılan zamlar 1 Aralık'ta yürürlüğe giriyordu. 2025'te %10, 2024'te ise %13,8'lik artış yaşanmıştı. Yeni kararla birlikte, 2026 yılında üç ay boyunca yeni tarifeler uygulanacak ve bu da RZD'nin gelirlerine önemli bir katkı sağlayacak.
RZD'nin Mali Durumu ve Yatırım İhtiyacı
RZD'nin net kârı 2025'te %1,3 artarak 14,1 milyar rubleye ulaşırken, konsolide gelirleri %9,5 artışla 3,1 trilyon rubleye yükseldi. Şirketin FAVÖK'ü %16,3 artışla 984,2 milyar ruble olarak gerçekleşti. Ancak şirketin borç yükü ve azalan yatırım programı, ek gelir ihtiyacını artırıyor. RZD'nin yatırım programı 2025'te 890,9 milyar rubleye, 2026'da ise 713,6 milyar rubleye düşürüldü.
Uzmanlar, erken zammın piyasa üzerinde çeşitli etkileri olacağını belirtiyor. INFOLine-Analytics Genel Müdürü Mikhail Burmistrov, %8,5'lik artışın RZD'ye dördüncü çeyrekte yaklaşık 62 milyar ruble ek gelir sağlayacağını, ancak asıl etkinin zamın üç ay erkene alınmasından kaynaklandığını söylüyor. Operatör Bilgi Merkezi (İCO) ise erken zammın RZD'ye yıl sonuna kadar her ay için yaklaşık 20 milyar ruble ek gelir getireceğini hesaplıyor.
Ancak bu artış, demiryolu operatörleri ve yük sahipleri üzerinde ek maliyet baskısı yaratacak. İki büyük operatör kaynağı, 1 Ekim'deki zammın boş vagon taşımacılığı maliyetlerini artırarak operatörlerin ekonomisini olumsuz etkileyeceğini belirtiyor. Burmistrov da operatörler için asıl etkinin, gelir artışı değil, boş vagon tarifelerindeki artış nedeniyle maliyetlerin yükselmesi olduğunu vurguluyor.
Bir diğer endişe, artan lojistik maliyetlerinin yük sahiplerini taşımacılık hacimlerini azaltmaya itebileceği. Özellikle inşaat malzemeleri ve kömür gibi düşük marjlı yüklerin taşınması daha da zorlaşabilir. 2022'den bu yana RZD tarifelerindeki artış %80'i aşarken, enflasyon %40 seviyesinde kaldı. Yeni zam, bu farkı daha da açacak.
Operatörlerin Durumu: Kârdan Zarara
Demiryolu operatörleri zaten zor bir dönemden geçiyor. 2025'te sektör 36 milyar ruble zarar açıkladı. En büyük şirketlerin gelirleri %16,5 düşerken, 233,9 milyar ruble kâr yerine 23,9 milyar ruble zarar edildi. Bu koşullarda, operatörlerin artan boş vagon maliyetlerini tamamen müşterilerine yansıtması zor görünüyor. Burmistrov, "Yük sahibi toplam teslimat maliyetine bakar. RZD tarifesi Ekim'den itibaren artınca, bunu öncelikle operatör kısmını optimize ederek telafi edecektir. Artan maliyetlerin önemli bir kısmı operatörün üzerinde kalacak ve doğrudan marjlara vuracaktır" diyor.
RZD'nin erken tarife zammı, şirketin mali durumunu iyileştirmeyi hedefliyor. Ancak bu karar, demiryolu operatörleri ve yük sahipleri üzerinde ek maliyet baskısı yaratacak. Uzmanlar, artan maliyetlerin bazı düşük marjlı yüklerin taşınmasını zorlaştırabileceği ve sektördeki operatörlerin kârlılığını daha da düşürebileceği konusunda uyarıyor. Hükümetin bu hamlesi, RZD'nin finansal sürdürülebilirliğini sağlama çabası olsa da, piyasadaki dengeleri bozma riskini de beraberinde getiriyor.