Aliyev'den Zelenskiy'e Ortak Silah Üretimi Teklifi: "Harika İmkanlarımız Var"

HABERRUS - Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 25 Nisan 2026 Cumartesi günü Bakü'de Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy ile gerçekleştirdiği tarihi zirvenin ardından yaptığı açıklamada, iki ülkenin savunma sanayisi alanında ortak üretim yapabileceğini söyledi. Aliyev'in bu çıkışı, Rusya-Ukrayna savaşının dördüncü yılında Güney Kafkasya'nın jeopolitik dengelerini yeniden şekillendirebilecek stratejik bir adım olarak değerlendirildi.

Gabala'da kritik zirve

Zelenskiy'nin Rusya'nın geniş çaplı işgalinin başlangıcından bu yana Azerbaycan'a yaptığı ilk resmi ziyarette, baş başa görüşmenin ardından heyetler arası müzakerelere geçildi. Aliyev, "Askeri-teknik işbirliği konularında görüş alışverişinde bulunuldu. Bu alanda gerek Ukrayna'da gerek Azerbaycan'da çok geniş perspektifler mevcut. Savunma sanayilerimizin gelişimini görüyoruz ve ortak üretime de bakabiliriz. Üretim alanında harika imkanlarımız var," ifadelerini kullandı.

Görüşme sonunda iki ülke arasında savunma işbirliği ve ortak sanayi üretimini merkeze alan 6 ayrı anlaşma imzalandı. Zelenskiy, "Bugün 6 belge imzaladık. Ekiplerimiz detayları daha sonra paylaşacak. Bugün bir numaralı alan güvenlik, özellikle de savunma-sanayi kompleksi," dedi.

Ukrayna'nın drone uzmanları Azerbaycan'da

Zelenskiy, Ukraynalı drone uzmanlarının halihazırda Azerbaycan'da görev yaptığını belirterek, Kiev'in Rusya ve İran menşeli insansız hava araçlarına karşı edindiği muharebe deneyimini Bakü ile paylaştığını vurguladı. "Ukrayna bu savaşta direncini gösterdi ve bugün bu deneyimini paylaşıyor," diyen Ukrayna lideri, ortak üretimin iki ülkenin ve halklarının güvenliğini artıracağını, aynı zamanda ticaret hacmini de ciddi ölçüde yükselteceğini ifade etti.

Bu işbirliği, İran'ın Mart 2026 başında Azerbaycan'a düzenlediği drone saldırılarının ardından daha da kritik bir hal aldı. İran'dan fırlatılan insansız hava araçları bir Azerbaycan havalimanına isabet etmiş, bir okulun yakınında patlayarak 4 kişinin yaralanmasına yol açmıştı. Bu olayla birlikte Bakü ile Tahran arasındaki zaten soğuk olan ilişkiler daha da geriledi.

Rusya'dan sert tepki: "Aliyev Zelenskiy'nin suç ortağı olur"

Aliyev'in ortak silah üretimi açıklaması Moskova'da büyük rahatsızlık yarattı. Rus senatörler, Azerbaycan'ın bu adımının "Rus topraklarına yönelik tehdit" olarak algılanacağını belirtti. Bir Rus parlamenter, "Aliyev, Zelenskiy'nin suç ortağı haline gelebilir. Birlikte üretecekleri silahlar Rusya topraklarına yöneltilecektir," değerlendirmesinde bulundu.

Moskova'nın bu tepkisi, Bakü ile Kremlin arasındaki ilişkilerin son bir yılda ciddi biçimde soğumasıyla yakından bağlantılı. Aralık 2024'te bir Azerbaycan yolcu uçağının Rus hava savunma füzesi tarafından yanlışlıkla vurulması sonucu 38 kişi hayatını kaybetmiş, Bakü bu olayın ardından Moskova'dan tazminat ve özür talep etmişti. Kremlin bu ay başında tazminat ödemeyi kabul etse de, Aliyev'in Moskova'ya karşı diplomatik mesafesini koruması dikkat çekiyor.

Zelenskiy'den üçlü müzakere çağrısı

Zirvenin en dikkat çekici çıkışlarından biri de Zelenskiy'nin barış müzakerelerine ilişkin sözleri oldu. Ukrayna lideri, "Azerbaycan Cumhurbaşkanı ile Rusya ve ABD'nin katılacağı üçlü görüşmelere hazır olduğumuzu paylaştık. Bu tür görüşmeleri Türkiye'de yapmıştık, Amerikalı ortaklarımızla İsviçre'de yapmıştık. Azerbaycan'da da böyle görüşmelere hazırız," açıklamasında bulundu.

Bu çağrı, daha önce Wall Street Journal ve New York Times'ın gündeme getirdiği "Avrupa'nın savaşı bitirme stratejisinden yoksun olduğu" yönündeki analizlerle örtüşüyor. NYT'ye göre Avrupa başkentleri, Moskova'da bir değişiklik olana kadar Kiev'i "oyunda tutmaya" odaklanmış durumda. Almanya Marshall Fonu'ndan Claudia Major, "Bu bir strateji değil, sadece zaman kazanma çabası," yorumunu yapmıştı. Zelenskiy'nin Bakü'de ortaya koyduğu diplomatik girişim, Kiev'in bu stratejik boşluğa cevap üretme çabası olarak da okunabilir.

Enerji, ticaret ve SOCAR faktörü

Zirvede savunma işbirliğinin yanı sıra enerji alanındaki ortaklık da masaya yatırıldı. Aliyev, Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR'ın Ukrayna pazarındaki uzun vadeli varlığına ve yeni yatırım projelerine dikkat çekti. Zelenskiy ise Azerbaycan'ın Ukrayna'ya sağladığı 11 enerji destek paketi ve sınır bölgelerinden tahliye edilen çocuklara yönelik insani yardımlar için Aliyev'e teşekkür etti. Azerbaycan'ın Ukrayna'ya bugüne kadar yaptığı insani yardımın toplam tutarı yaklaşık 45 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.

İki lider, 500 milyon dolar seviyesindeki ikili ticaret hacminin artırılması konusunda da mutabık kaldı. Aliyev, "Ticaret ciromuz şu anda 500 milyon doların üzerinde. Daha da büyümeye devam edeceğini düşünüyoruz. Çünkü tüm imkanlara sahibiz," dedi.

10 yıllık stratejik ortaklıkta yeni sayfa

Aliyev, 2019'dan bu yana iki liderin 7 kez bir araya geldiğini hatırlatarak, ilişkilerin "dinamik" karakterine vurgu yaptı. "Tüm uluslararası örgütlerde Bakü ve Kiev karşılıklı olarak birbirlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklemiştir ve desteklemeye devam edecektir," ifadelerini kullandı.

Bu zirve, Ukrayna'nın son dönemde Polonya, Çekya ve diğer Avrupalı müttefiklerle yürüttüğü ortak silah üretimi programlarına bir yenisini ekleme potansiyeli taşıyor. Halihazırda Kiev, birçok Avrupa ülkesiyle ortak üretim anlaşmaları imzalamış durumda. Azerbaycan'la yapılan yeni anlaşmalar, Ukrayna'nın Hazar Denizi kıyısında, Rusya'nın güney sınırında stratejik bir ortak edinme çabası olarak görülüyor.

Aliyev'in petrol zengini otoriter yönetimi, eski Sovyet cumhuriyetleri arasında Moskova'nın eski nüfuzuna en açık şekilde meydan okuyan ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Bakü, Ukrayna'daki savaşı başından beri kınarken, Kiev'in toprak bütünlüğüne verdiği desteği de sürekli olarak yineledi.