"Yeni Dünya Düzeni Mi?": Çin, ABD'nin Koltuğuna Göz Dikti

HABERRUS - Financial Times'a göre Pekin, Şenzen'deki APEC zirvesini kendi vizyonunu dünyaya dayatmak için bir sahne olarak kullanıyor: BM ve DTÖ'nün adı kalacak, ama içerik değişecek.

Çin'in hedefi: kural yazan değil, kuralları belirleyen ülke olmak

Financial Times'ın değerlendirmesine göre Pekin, kendisinin belirleyici rol oynadığı bir uluslararası sistem kurmayı amaçlıyor. Bu hafta Şenzen'de yapılacak APEC zirvesinin, Çin'in yeni dünya düzeni tasarımını sergilemek için bir vitrin olarak kullanılacağı belirtiliyor.

Çin'in önerisi dikkat çekici bir denge içeriyor: BM, DTÖ ve diğer uluslararası kurumların adları ve iskeletleri korunacak, ancak işleyiş ilkeleri gözden geçirilecek. Batılı analistlere göre Pekin aslında kendi merkezi yönetim modelini uluslararası ilişkilere taşımaya çalışıyor.

Bu dönüşüm zirvenin organizasyonunda bile görünür hâle gelmiş durumda. Liderlerin geleneksel gayriresmî buluşmaları iptal edildi, program kısaltıldı ve Şi Cinping ile görüşmek isteyenler onun rezidansına tek tek davet ediliyor. Zirveye katılması beklenen isimler arasında Donald Trump ve Vladimir Putin de bulunuyor.

Güç iddiası, sorumluluk isteksizliği

FT'nin altını çizdiği kritik nokta şu: Çin süper güç etkisi talep ediyor, ancak ABD'nin üstlendiği türden uluslararası güvenlik sağlama ve kriz çözme yükümlülüklerini omuzlamak istemiyor. Yayınevine göre tek başına ekonomik güç ve Küresel Güney desteği, Çin'i yeni dünya lideri yapmak için yeterli olmayabilir.

Şi'nin kapıları Trump'a açıyor, Ukrayna'ya kapatıyor

Reuters'a bilgi veren kaynaklara göre Pekin, Putin–Trump–Şi üçlü görüşmesinin gündemine Rusya-Ukrayna savaşının konulmasını istemiyor. Zaten AP'nin daha önce aktardığı bilgilere göre Trump da bu temanın masaya gelmesini "önlemek" niyetinde.

Washington'un gündeme zorlamak istediği diğer konu ise nükleer silah kontrolü. Trump, Şenzen'de üç taraflı bir nükleer silah kontrol anlaşması fikrini ilerletmeyi planlıyor. Ancak Çin, nükleer cephaneliği Rusya ve ABD'ninkilerin gerisinde kaldığı için kendisini böyle bir diyaloğun "daha az etkili" bir aktörü olarak görüyor ve uzak duruyor.

Beyaz Saray da gerçekçi: ABD yönetimi görüşmenin kendisinde bir anlaşma çıkmasını beklemiyor; amaç, Pekin'in silah kontrolü tartışmalarına daha etkin katılmasının önünü açmak.

Zirve nasıl ortaya çıktı?

Üçlü görüşme 19 Kasım'da, 18–19 Kasım'da yapılacak APEC zirvesi kapsamında gerçekleşecek. Fikir haziran ayından bu yana masada: Rusya Devlet Başkanlığı Danışmanı Yuri Ushakov, ağustos ayında Trump ve Putin'in foruma katılmaları hâlinde görüşebileceğini söylemiş, 1 Eylül'de de Şi Cinping'in bu ikiliye katılabileceğini eklemişti. Ushakov'a göre zirveye ev sahipliği yapan Çinli lider kendisi de bu olasılığı dile getirmişti.

Yani Çin'in kurduğu masaya oturan liderler arasında en çok konuşmak istemeyen, yine Çin olacak gibi görünüyor.

Foto: Haber görseli yapay zeka tarafından üretilmiştir.