ABD, Rusya ve Çin Liderleri Tarihî Zirvede Neleri Görüşecek?
HABERRUS - Kremlin ve Beyaz Saray resmî olarak doğruladı: Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump 19 Kasım'da, Çin'in Şenzen kentinde APEC zirvesi kapsamında üçlü bir zirve düzenleyecek. Üç büyük gücün liderlerinin "üçlü" biçimde ilk kez bir araya gelecek olması buluşmayı daha şimdiden tarihî kılıyor.
İlk kez üçlü format
Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, gazetecilere yaptığı açıklamada, "19 Kasım'da Putin, Şi ve Trump arasında üçlü bir görüşme yapılması konusunda mutabakata varıldı. Görüşme, Şenzen'de APEC zirvesi kapsamında gerçekleşecek" dedi. Birkaç saat önce Beyaz Saray üçlü görüşmeyi ilk kez resmî olarak duyurmuştu. Böylece Washington ve Moskova, son haftalarda tüm dünyada tartışılan soruya — Rusya-Çin-ABD "üçlüsünün" ilk zirvesinin olup olmayacağına — yanıt vermiş oldu.
Çinli yetkililer bu konuda henüz açıklama yapmadı; ancak Pekin, önemli etkinlikleri önceden yorumlamadığı için bu davranışı sürdürmesi bekleniyor. Zirveye ev sahipliği yapan Çin'in bu kez özel bir sorumluluğu var: görüşme, APEC zirvesinin kenarında düzenlenecek.
Gündemi ilk ABD açıkladı
Beyaz Saray, gündemin nasıl olacağını ilk açıklayan taraf oldu. Sözcü Olivia Wales, "Başkan, diğer konuların yanı sıra dünyada nükleer silahların azaltılmasını da tartışacağını açıkça ortaya koydu. Ona göre silahların yayılması çok tehlikeli" dedi. Ayrıca ABD yönetimi, Trump'ın Putin ve Şi ile İran çevresindeki çatışmayı da görüşmek istediğini belirtti.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Andrey Rudenko ise daha önce, gündemin "tek tek konularla sınırlı olmaması, üç devlet için eşit derecede önemli olan konuların bütününü kapsaması" gerektiğini söylemişti.
Nükleer konu: ABD istiyor, Çin istemiyor
Peskov, ABD'nin yaklaşımına dair önemli bir sinyal verdi: "Amerikalılar nükleer silahsızlanmayı konuşmak istiyor, ama Çinliler bunu istemiyor. Biz her ikisine de hazırız; ama bunun dışında da çok konu var."
Çin tarafı zirvenin olası gündemi hakkında resmî açıklama yapmadı; ancak daha önce ABD ile kendi nükleer stokunun azaltılmasını görüşmeye hazır olmadığını, çünkü arsanın hem ABD hem de Rusya'dan çok gerisinde kaldığını tekrar tekrar belirtmişti.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) verilerine göre kullanılabilir durumda nükleer savaş başlığı sayıları şöyle: Rusya 4.400, ABD 3.700, Çin 620. Beyaz Saray buna rağmen silah kontrolünün gündeme alınmasında kararlı. ABD yönetiminden ismi açıklanmayan bir temsilci, "Bu, Çin için zor bir konu, ama bence Çin'in 'yetişkin masasına' oturup yetişkin konuları konuşmasının zamanı geldi" dedi. Temsilciye göre Washington şu anda bir anlaşma beklemiyor; amacı, "verimli bir diyalog"un temelini atmak.
"İkinci Yalta" endişesi
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenski, zirvenin "ikinci Yalta" olabileceğinden ve üç liderin orada Ukrayna'nın kaderini Ukrayna'nın yokluğunda belirleyebileceğinden endişe duyduğunu dile getirdi. Kremlin sözcüsü Peskov ise bu bakış açısının yanlış bir sorun tespiti olduğunu söyledi.
Ortak bildiri tartışması
Kremlin'e yakın kaynaklara göre, hazırlık sürecinde taraflar liderlerin kısa bir ortak bildiri kabul etme olasılığını ele aldı; bildiri, üç daimî üye olarak dünya barışını ve istikrarını koruma konusundaki özel sorumluluklarını yansıtacaktı. Ancak bu konuda henüz netlik yok. Yine de uzmanlara göre buluşmanın tarihî niteliği göz önüne alındığında bu pek önemli değil: Üç liderin birlikte verdiği tek bir fotoğraf bile çok şey söyleyecek.
