HABERRUS - İran'ın dini liderinin ABD ve İsrail tarafından öldürülmesinin yankıları sürüyor.

Rus Siyaset bilimci Andrey Kortunov, ABD ve İsrail'in İran operasyonunu değerlendirdi: Hamaney suikastı rejim değişikliği hedefini gösteriyor ancak bu yol Washington için bilinmezlerle dolu.

Uzmanlara göre, Haziran 2025'te ilan edilen "zafer"ler aslında erkendi ve ABD tarihsel olarak İran karşısında hep zorlandı.

Operasyonun Gizli İtirafı: Geçen Yazın Zaferi Erken İlan Edilmişti

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak askeri operasyonu, geçen yazki 12 günlük savaşın ardından yeniden başlatıldı. Uzmanlara göre bu durum, Haziran 2025'te ilan edilen "zafer"lerin aslında erken olduğunun zımni bir itirafı niteliği taşıyor. Başkan Donald Trump'ın en büyük riski aldığı bu operasyon, Washington'un Tahran karşısındaki tarihsel çıkmazının da bir yansıması olarak görülüyor.

İran: Amerika'nın Tarihsel Çıkmazı

Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi Genel Direktörü Andrey Kortunov'un analizine göre, Tahran yönetimi Washington için her zaman "zor bir rakip" oldu. ABD'nin İran karşısındaki başarısızlıkları tarihsel bir çizgi izliyor:

• 1979 İslam Devrimi ABD tarafından öngörülemedi
• Tahran'daki ABD Büyükelçiliği'nin işgali engellenemedi
• Rehineleri kurtarma operasyonu utanç verici bir yenilgiyle sonuçlandı
• İran'ın Irak'la 8 yıllık savaşında mağlup edilmesi sağlanamadı
• İran nükleer programını durdurma çabaları başarısız oldu

Bu tarihsel başarısızlıklar, Washington'un Tahran karşısındaki açmazının derinliğini gözler önüne seriyor.

Trump'ı Operasyona İten Faktörler

Kortunov, Başkan Trump'ı bu büyük riski almaya iten faktörleri şöyle sıralıyor:

İsrail Faktörü: İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun yoğun baskısı, operasyon kararında belirleyici rol oynadı. Netanyahu, uzun süredir İran'ın askeri kapasitesine yönelik kapsamlı bir operasyon için ABD'yi ikna etmeye çalışıyordu.

Venezuela Etkisi: Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu yakalama operasyonunun yarattığı özgüven patlaması, Trump yönetiminin benzer bir başarıyı İran'da da tekrarlayabileceği düşüncesini güçlendirdi.

Muhalefet Sinyalleri: Sürgündeki İran muhalefeti liderlerinden gelen "tarihi ana dönüş" sinyalleri, Washington'da rejim değişikliğinin mümkün olabileceği yönünde bir algı yarattı.

Bu Kez Hedef Daha Büyük: Rejim Değişikliği

Kortunov'a göre, geçen haziran ayında Washington'un zafer kriteri "İran nükleer programının tamamen durdurulması" iken, şimdi hedefler çok daha geniş:

"Artık sadece nükleer yetenekler ya da balistik füze kapasitesi konuşulmuyor. İran'ın bölgesel politikasında ABD ve İsrail lehine yapılacak değişiklikler bile artık Washington'u tatmin etmeyecek. Görünen o ki müttefikler bu kez İran'da siyasi rejim değişikliğini hedefliyor. Zirvedeki isim Hamaney'in öldürülmesi bunu gösteriyor."

Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi, operasyonun hedefinin ne kadar geniş olduğunu ortaya koyuyor. Yaklaşık 37 yıldır İran'ın en üst düzey karar mercii olan Hamaney'in suikastı, rejimin zirvesine yönelik doğrudan bir saldırı anlamına geliyor.

Venezuela'dan Farklı: İran'ın Avantajları

Venezuela operasyonunda Trump'ın sadece başkanı hedef aldığını ancak "Chavismo" sistemine dokunmadığını hatırlatan uzman, İran'ın farklı dinamiklerine dikkat çekiyor:

"İran yönetimi, dış saldırıyı toplumu siyasi liderlik etrafında kenetlemek için kullanabilir."

İran, Venezuela'dan farklı olarak köklü bir devlet geleneğine, güçlü kurumsal yapılara ve toplumsal tabana sahip. Devrim Muhafızları ordusu, Besic güçleri ve dini kurumlar, dış saldırı durumunda hızla mobilize olabilecek kapasitede.

Rejim Düşse Bile Senaryo Karanlık

Kortunov, en kötü senaryonun bile Washington için hesaplanmamış riskler taşıdığı görüşünde:

"ABD-İsrail çabaları mucizevi bir şekilde rejimin çöküşüne yol açsa bile, bunun sonuçlarının Washington'da tam olarak hesaplandığını sanmıyorum. Böyle bir gelişme büyük olasılıkla İran devlet yapısının çökmesine yol açar. Bu da komşu ülkelerde - sadece Türkiye ve Irak'ta değil, Suudi Arabistan ve BAE'de bile - ciddi krizler zincirini tetikler."

İran'ın çöküşü senaryosu, bölgede yeni bir mezhep savaşlarını, göç dalgalarını ve terör örgütlerinin yeniden güçlenmesini beraberinde getirebilir. Bu durum, ABD'nin bölgedeki müttefikleri için de büyük bir tehdit oluşturacak.

Kasım Seçimleri Yaklaşırken Risk Büyüyor

Analiste göre Trump'ın önündeki tablo parlak değil. Kasım ayında yapılacak Kongre ara seçimleri öncesinde, operasyonun Trump ve Cumhuriyetçilere etkisi belirsizliğini koruyor:

• Askeri Kayıplar: İran'ın ABD üslerine yönelik saldırılarında Amerikan askerlerinin zayiat vermesi olasılığı, iç politikada büyük yankı uyandıracak
• Ekonomik Etkiler: Küresel enerji ve finans piyasalarında kaçınılmaz istikrarsızlık, Amerikan halkının cebini doğrudan vuracak
• Bölgesel İstikrarsızlık: Radikal Şiiliğin yükselişi, terör tehdidini yeniden canlandırabilir
• Küresel Güç Dengeleri: Moskova ve Pekin'le müzakerelerde siyasi ortamın kötüleşmesi, ABD'nin küresel çıkarlarını tehdit ediyor

Tüm bu faktörler, Kasım ayındaki Kongre seçimlerinde Cumhuriyetçilere pahalıya mal olabilir. Amerikan kamuoyu, uzun süredir yeni bir Ortadoğu savaşına sıcak bakmıyor.

Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Yalnızlık

Operasyon, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, olayı "tüm insanlık ahlakı ve uluslararası hukuk normlarını ihlal eden alaycı bir cinayet" olarak nitelendirirken, Çin yönetimi de sert bir protesto mesajı yayınladı.

Avrupa ülkeleri ise ikilemde: Bir yandan ABD'ye açıkça karşı çıkmaktan çekinirken, diğer yandan uluslararası hukuka açıkça aykırı bu eylemi desteklemekte zorlanıyorlar. Uzmanlar, Avrupa'nın zamanla ABD'ye destek vereceğini ancak bunun sancılı olacağını belirtiyor.

Kortunov'dan Trump'a Tavsiye: Geri Adım

Kortunov, Trump yönetimine stratejik bir geri adım önerisinde bulunuyor:

"Donald Trump'ın hata kabul etme alışkanlığı yok. Ancak onun için en iyi seçenek, askeri operasyonu sonlandırmak, 'İran sorununa nihai çözüm' konusundaki maksimalist hedeflerinden vazgeçmek ve Tahran'la müzakere sürecini yeniden başlatmak. Bu sürece zaten büyük zarar verildi, ancak zararı minimize etmek için henüz çok geç değil."

Uzmana göre, maksimalist hedeflerle girilen bu operasyonun maliyeti her geçen gün artarken, kazanım potansiyeli ise belirsizliğini koruyor. Trump'ın en rasyonel hamlesi, daha fazla kayıp vermeden operasyonu sonlandırmak ve diplomatik sürece geri dönmek olacak.

İran'da Durum: Yas ve Direniş

Hamaney'in öldürülmesinin ardından İran'da 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük resmi tatil ilan edildi. Başkent Tahran başta olmak üzere ülke genelinde binlerce kişi sokaklara dökülerek ABD ve İsrail'i protesto etti.

Devrim Muhafızları'ndan yapılan açıklamada, "Bu büyük suç asla cevapsız kalmayacak" denilirken, İranlı yetkililer misilleme sinyali verdi. Uzmanlar, İran'ın doğrudan bir askeri karşılık yerine, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD ve İsrail hedeflerine yönelik saldırıları artırabileceğini belirtiyor.

Bölgesel Yansımalar ve Petrol Piyasası

Hamaney suikastı, zaten tansiyonun yüksek olduğu Ortadoğu'da yeni bir kriz dalgası başlattı. Pakistan'ın Afganistan'a yönelik operasyonları, İsrail-Filistin çatışması ve Yemen'deki savaşla birleşen bu gelişme, bölgeyi kaynayan kazana çevirdi.

Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın kapanma riskiyle birlikte 73 doların üzerine çıkarken, uzmanlar fiyatların 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Küresel ekonomi, yeni bir petrol şokunun eşiğinde.