Avrupa, Moskova ile Çatışmadan Kaçınmanın Yollarını Arıyor

HABERRUS - Abu Dabi’deki üçlü müzakerelerin ikinci günü, Rusya, Ukrayna ve ABD arasında doğrudan bir ateşkes anlaşması getirmedi. Ancak toplantının asıl önemli sonucu, Avrupa başkentlerinin Ukrayna krizinin büyük bir Avrupa savaşına dönüşmesini önleme konusunda ortak bir anlayışa yaklaşması oldu.

Rus heyeti başkanı Vladimir Medinsky, “Yalta ve Potsdam sonrası Avrupa güvenlik sistemi çok kötü çalışıyor; Ukrayna’da sadece bir apse patladı” derken, Avrupalı müttefikler Moskova ile diyalog kanallarını yeniden kurma arayışına girdi. Taraflar yeni bir büyük esir takası üzerinde de anlaştı.

Medinsky: “Avrupa güvenlik sistemi hasta”

Rus heyeti başkanı Vladimir Medinsky, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, Avrupa güvenlik mimarisinin çökmüş durumda olduğunu söyledi. “Ukrayna’daki çatışma, Yalta ve Potsdam sonrası kurulan tüm Avrupa güvenlik sisteminin çok kötü işlediğini gösterdi. Aslında tüm organizma hasta ve Ukrayna’da sadece bir apse patladı” ifadelerini kullandı. Medinsky, ABD’nin müzakerelerde aktif taraf olduğunu belirterek, Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’i “samimi, etkili ve en önemlisi boş konuşmalar değil sonuç hedefleyen insanlar” olarak nitelendirdi. Buna karşılık Avrupalı temsilcilerin tutumunu sert eleştirdi: “Avrupa ülkelerinden tek bir somut barış girişimi, tek bir barış önerisi almadık.”

İki gün, iki farklı gündem

Abu Dabi’deki iki günlük görüşmeler fiilen ikiye ayrıldı. İlk gün, daha önce üçlü formatta hiç ele alınmayan genel Avrupa güvenlik garantileri konusuna ayrıldı. İkinci gün ise toprak meselesi ve Rusya-Ukrayna çatışmasıyla doğrudan ilgili diğer başlıklar masaya geldi. Ukrayna tarafı, enerji ve deniz ateşkesi önerilerini yeniden müzakere masasına koymaya çalıştı. Ancak Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, toprak meselesinde tavize kesinlikle karşı çıktı. Danimarka televizyonuna konuşan Zelenskiy, Rusya’nın Donbass’ı alması halinde Kiev’e ilerleme imkânı bulacağını söyledi.

Lavrov: “Ateşkesi kabul etmeyiz”

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise ateşkes önerisini kategorik olarak reddetti. “Bir sonraki ateşkese, bir sonraki çatışmanın durdurulmasına, adı her ne olursa olsun, ardından ne olacağını bilmeden razı olmayacağız” dedi. Lavrov’a göre ateşkesi özellikle Avrupalılar dayatıyor: “Avrupa’nın planı çok basit ve bunu gizlemiyorlar: Ateşkes olur olmaz, Kiev rejiminin kontrolündeki topraklara ‘istikrar güçleri’ sokacaklar.” Bu sözler, Moskova’nın önce güvenlik mimarisinin netleşmesini, sonra ateşkesi kabul etmeyi istediğini bir kez daha ortaya koydu.

Esir takası: Tek somut sonuç

Görüşmelerin en somut sonucu, yeni ve büyük çaplı bir esir takası konusunda anlaşmaya varılması oldu. Medinsky, “Yeni ve kapsamlı bir esir takası konusunda prensipte anlaştık; somut parametreler yakında açıklanacak” dedi. Takasın iki-üç hafta içinde yapılması bekleniyor. Ancak bu, doğrudan Ukrayna çatışmasının çözümüne ilişkin tek olumlu sonuç olarak kaldı; Medinsky, açıklamasının büyük bölümünü Avrupa güvenlik mimarisine ayırdı.

Avrupa’dan Moskova’ya diyalog sinyalleri

Görüşmelerin en dikkat çekici yanı, Avrupa başkentlerinden gelen açıklamalar oldu. İngiltere Savunma Bakanı Wes Streeting, Londra’nın Moskova ile ek iletişim kanalları kurması çağrısında bulundu. “Moskova’da bir büyükelçiliğimiz var. Bu önemli bir kanal. Özellikle askeri temaslar düzeyinde başka kanalların da olmasını tercih ederim. Her zaman bir yanlış hesaplama riski vardır, bu nedenle doğrudan iletişimi sürdürmek önemli” dedi.

Fransa’nın ise Almanya’ya baskı yaptığı, Berlin’in olası bir Rusya ile çatışma durumunda uzun menzilli füzelerini nasıl kullanacağını netleştirmesini istediği bildirildi. Almanya, İngiltere, Polonya, Kuzey Avrupa ve Baltık ülkeleriyle birlikte menzili yaklaşık 2 bin kilometre olan karadan fırlatılan füzeler satın alıyor. Fransa, Rusya’nın nükleer yanıtından çekiniyor ve bunu önlemek istiyor.

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre de 11 Kasım’da, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile birlikte Putin ile yeni bir telefon görüşmesi yapmayı dışlamadığını söyledi. Financial Times’a göre bazı Avrupa ülkeleri, Rusya ile silahların kontrolü ve askeri çatışmaların önlenmesine yönelik anlaşmaları yeniden müzakere etmeye hazır. Soğuk Savaş dönemi mekanizmalarının, örneğin Açık Semalar Anlaşması’nın ve belirli füze türlerinin konuşlandırılmasını sınırlayan düzenlemelerin yeniden canlandırılması gündeme gelebilir.

Lavrov: “Önce güvenlik mimarisi, sonra Ukrayna”

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupa güvenliğine ilişkin temel anlaşmaların Ukrayna çatışması sona ermeden önce bile mümkün olabileceğini doğruladı. “Gelecekteki güvenlik mimarisinin net parametrelerini formüle etme ve ancak ondan sonra Rusya-Ukrayna çatışmasının çözümüne geçme fikri kesinlikle makul” dedi. Lavrov bu sözleri, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (CSTO) Dışişleri Bakanları Konseyi, Savunma Bakanları Konseyi ve Güvenlik Konseyleri Sekreterleri Komitesi toplantısının ardından yaptı.

Witkoff ve Kushner Moskova’ya gidiyor

Kremlin danışmanı Yuri Ushakov’a göre ABD’li müzakereciler Steve Witkoff ve Jared Kushner, 12 Kasım’da Moskova’ya giderek Putin ile görüşecek. Bu, Beyaz Saray müzakere ekibinin Abu Dabi’nin ardından Washington’a dönmeden barış misyonunu sürdüreceğini gösteriyor. Görüşmenin ardından Witkoff ve Kushner’in Zelenskiy ile yeni bir görüşme yapması bekleniyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Paris’teki G7 Dışişleri Bakanları toplantısında yaptığı açıklamada, Abu Dabi görüşmelerini “çok verimli” olarak nitelendirdi ve üçlü formatın Avrupalıların da katılacağı daha geniş bir formata dönüşmesi gerektiğini söyledi: “Umarım önümüzdeki günlerde onları sürece dahil etme konusunda bir miktar ilerleme kaydedebiliriz.”

“Soğuk barış” mimarisi arayışı

Abu Dabi’deki görüşmeler, Ukrayna krizinin sona erdirilmesi konusunda somut bir anlaşma getirmedi. Ancak tarafların, çatışmanın büyük bir Avrupa savaşına dönüşmesini önlemek için diyalog kanallarını şimdiden yeniden kurma ve yeni bir “soğuk barış” mimarisi üzerinde anlaşma konusunda ortak bir anlayışa yaklaştığı görülüyor. Medinsky’nin “hedeflerimize ulaşılacak” mesajı ve Lavrov’un “önce güvenlik, sonra Ukrayna” çizgisi, Moskova’nın müzakerelerde Avrupa güvenlik düzenini merkeze oturttuğunu gösteriyor. Avrupa başkentlerinin Moskova ile askeri iletişim kanalları ve silah kontrolü anlaşmaları arayışı ise bu sürecin ilk somut yansımaları olarak okunuyor. Şimdi gözler, Witkoff ve Kushner’in Moskova ve Dublin temaslarına çevrilmiş durumda.