Lukyanov’dan Kritik Uyarı: “Avrupa ve Ukrayna Süreci Engellemeye Çalışıyor”

HABERRUS - Abu Dabi’deki üçlü müzakerelerin ilk gününde Reuters’a konuşan ABD’li bir yetkili, Rusya ve Ukrayna’nın kapalı kapılar ardında toprak meselesinde uzlaşma ihtimaline açık olduklarına dair işaretler verdiğini söyledi. Ancak Rus dış politika uzmanı Fyodor Lukyanov, bu kez “belirli bir ilerleme” olduğunu kabul etmekle birlikte hızlı bir anlaşma beklemenin gerçekçi olmadığını vurguluyor: “Bu, tarafların gerçekten el sıkışıp anlaşmaya varabilecekleri bir format değil.”

Lukyanov: “Bu kez ilerleme var, ama hızlı uzlaşma beklemeyin”

Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanlık Divanı Başkanı Fyodor Lukyanov’a göre Abu Dabi’deki görüşmeler her seferinde abartılı bir heyecan yaratıyor. “Şimdi belki anlaşırlar, belki el sıkışırlar diye düşünülüyor. Oysa bu, tarafların gerçekten el sıkışıp anlaşmaya varabilecekleri bir format değil” diyen Lukyanov, alınması gereken kararların çok büyük ve siyasi nitelikte olduğunu belirtiyor. Ona göre bu düzeyde ancak bazı parametreler görüşülebilir ve şu anda yapılan da bu.

Ancak Lukyanov, bu turu öncekilerden ayıran önemli bir değişime işaret ediyor: “Bu kez belirli bir ilerleme var. Bu ilerleme, Avrupa’daki güvenlik sisteminin nasıl düzenleneceği ve genel olarak güvenlik garantileri konusunun bizim tarafımızdan değil, özellikle Amerikan tarafınca gündeme getirilmesinde görülüyor. Daha önce böyle bir durum yoktu.” Lukyanov’a göre Rusya bu konuyu özel askerî operasyon başlamadan önce bile dile getiriyordu, ancak Batı bunu tartışmaya açık bulmuyordu. Şimdi ise özellikle ABD tarafından, hem Jared Kushner’den hem de Marco Rubio’dan bu konudaki yaklaşımları duyuluyor. “Bence olumlu kabul edilmesi gereken değişim tam da bu” diyor.

Toprak meselesinde kapalı kapılar ardında esneklik sinyali

Reuters’ın ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı habere göre Rusya ve Ukrayna, kapalı görüşmelerde toprak meselesi konusunda uzlaşma ihtimaline açık olduklarına dair işaretler verdi. Ancak görüşmelerin ilk gününe ilişkin değerlendirmelerde, asıl meselenin toprak tavizlerinden çok daha geniş olduğu vurgulanıyor. Masadaki temel anlaşmazlıklardan biri, Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin ne zaman ele alınacağı.

Ukrayna ve Avrupa ülkeleri, önce ateşkes sağlanmasını, ardından güvenlik garantileri ve Avrupa’nın güvenlik mimarisinin görüşülmesini savunuyor. Moskova ise bunun tersini istiyor: Rusya’ya göre çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin anlaşma, kapsamlı güvenlik düzenlemeleriyle birlikte ele alınmalı. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ateşkesin önce sağlanması halinde Avrupa’nın Kiev’e yeniden zaman kazandıracağını savunuyor.

Lukyanov: “Avrupa ve Ukrayna süreci engellemeye çalışıyor”

Lukyanov’un en dikkat çekici değerlendirmesi, Avrupa ve Ukrayna’nın tutumuna ilişkin: “En önemli nokta şu: Avrupa ve Ukrayna, tam da şu anda bu süreci engellemeye çalışıyor. Çünkü genel siyasi atmosferin yakında değişeceğini umuyorlar. Bir tarafta bizim açımızdan doğru yönde başlayan bir hareket, diğer tarafta ise buna karşı direncin artması var. Bu görüşmenin özelliği de tam olarak bu.” Lukyanov’a göre ABD ne kadar olumlu bir dil kullanırsa Avrupalıların tepkisi o kadar sertleşiyor. Avrupa ülkeleri bu konunun tartışılmasını kesinlikle reddediyor ve yıllardır sürdürdükleri pozisyonlarını koruyor.

Lukyanov ayrıca Trump’ın seçimlerden sonra artık eskisi kadar güçlü bir konumda olmadığını da hatırlatıyor: “Bunun kendisini hiç etkilemediğini, her şeyin önemsiz olduğunu söylüyor ancak bu elbette gerçeğin tamamını yansıtmıyor.”

Diğer uzmanlar ne diyor?

Avrupa-Atlantik İşbirliği Derneği Başkanı Tatyana Parhalina, çelişkinin çözülemez nitelikte olduğunu düşünüyor: “Avrupa ve Ukrayna, gelecekteki Avrupa güvenlik mimarisinin çerçevesinin ancak çatışma sona erdikten sonra ele alınmasında ısrar ediyor. Rusya ise bu görüşmelerin çatışma devam ederken yürütülmesini istiyor. Şimdilik uzlaşmaya hazır olunduğuna dair herhangi bir işaret görünmüyor.” Parhalina, ABD heyetinin profesyonellerden oluşmadığını da eleştiriyor: “Taraflardan biri iş ortağı, diğeri ise akrabası. Konuya hâkim değiller.”

Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi uzmanı Aleksey Naumov ise daha iyimser: “Bu çelişki aslında göründüğünden çok daha kolay çözülebilir. Çünkü yeni bir güvenlik mimarisi hem Rusya’nın hem de Avrupa Birliği’nin çıkarına. Rusya şu anda savaş alanında, uzun menzilli saldırılar bakımından üstünlüğe sahip. Bu nedenle Ukrayna’daki çatışmanın ne zaman sona ereceğini genel olarak Rusya belirliyor. Dolayısıyla Avrupa Birliği bu koşulları kabul etmek zorunda kalacak.” Naumov’a göre müzakereler, gerçeklerin sürece katılan bütün tarafları yavaş yavaş yakaladığını gösteriyor: “Bu anlaşma şimdi olmazsa bile müzakerelerin sonraki aşamalarında mutlaka yapılacaktır.”

Müzakerelerdeki asıl kırılma noktası

Üç uzmanın değerlendirmeleri, Abu Dabi’deki görüşmelerin iki farklı düzlemde ilerlediğini gösteriyor. İlk düzlem, Ukrayna’daki çatışmanın sona erdirilmesi, toprak meselesi ve tarafların güvenlik garantileri konusundaki talepleri. İkinci ve daha geniş düzlem ise Rusya ile Batı arasındaki güvenlik ilişkilerinin yeniden tanımlanması.

Moskova, Ukrayna’daki çatışmayı Avrupa güvenlik düzeninden bağımsız bir mesele olarak görmüyor. Rusya’nın yaklaşımına göre yalnızca Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri üzerinde anlaşılması yeterli değil; NATO’nun rolü, Rusya’nın güvenlik kaygıları ve Avrupa’daki askerî dengeler de kapsamlı bir anlaşmanın parçası olmalı. Bu nedenle Rus tarafı, ateşkesin ön koşul olarak kabul edilmesine karşı çıkıyor ve güvenlik düzenlemelerinin çatışma devam ederken görüşülmesini istiyor.

Washington’ın bu başlıkları gündeme taşıması, Lukyanov’un da vurguladığı gibi, Rusya açısından önemli bir siyasi değişim anlamına geliyor. Ancak bu değişimin somut bir anlaşmaya dönüşmesi henüz garanti değil. Avrupa ülkelerinin güvenlik mimarisinin çatışma sona erdikten sonra ele alınmasını istemesi, Moskova’nın ise bu sırayı kabul etmemesi, müzakerelerin önündeki temel engellerden biri olmayı sürdürüyor.

İkinci gün ne gösterecek?

Abu Dabi’deki ikinci gün görüşmeleri, bu yeni yaklaşımın somut bir müzakere zeminine dönüşüp dönüşemeyeceğini gösterecek. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, müzakereler tamamlanmadan Abu Dabi’de ele alınan konular hakkında ayrıntı paylaşmayacaklarını açıkladı. Peskov, görüşmelerin barış sürecinde ilerleme sağlayıp sağlamayacağı konusunda da şimdiden tahminde bulunmadı. İlk günün ardından ortaya çıkan tablo, hızlı bir ateşkes anlaşmasından ziyade, savaşın sona erdirilmesiyle Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzenini aynı müzakere çerçevesinde ele alma çabasına işaret ediyor. Lukyanov’un dediği gibi: “Beklentileri fazla yükseltmemek gerekir.”

Foto: Haber görseli yapay zeka tarafından üretilmiştir.