Lukyanov: ABD Hegemonyasının Sona Erdiğinin Tescili
MOSKOVA - Rusya, ABD ve Çin liderleri ilk kez üçlü formatta bir araya geldi. Şenzen'deki АТЭС zirvesi kapsamında yapılan görüşme 1,5 saat gecikmeyle başladı ve yaklaşık 1,5 saat sürdü. Vladimir Putin, Donald Trump ve Si Cinping, ortak deklerasyonda nükleer savaşta kazanan olamayacağını vurgularken, Ukrayna deklerasyonda yer almadı. Analistler, zirvenin sembolik değerinin pratik sonuçlardan daha ağır bastığını söylüyor.**
Üç liderden ortak deklerasyon
Rusya, ABD ve Çin liderlerinin ilk üçlü zirvesi, Şenzen'de tamamlandı. Görüşme, planlanan saatten 1,5 saat gecikmeyle başladı ve yaklaşık 1,5 saat sürdü. Putin, görüşmede küresel ve bölgesel sorunların yanı sıra enerji güvenliğini ele almayı önerdi. Trump, görüşme öncesinde Si Cinping'e Washington'un Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemediğini söyledi ve Ukrayna konusunun da masaya getirilmesini önerdi. Trump ayrıca Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kontrolden çıktığını savunarak Rusya, Çin ve ABD'yi nükleer silahların yayılmasını önlemek için ortak çaba göstermeye çağırdı. ABD'nin İran'ın nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceğini de söyledi.
Çin Devlet Başkanı Si Cinping ise nükleer silahların tamamen yasaklanması ve imha edilmesi gerektiğini belirtti. Üç ülkenin işbirliğini "bir seçenek değil, zorunluluk" olarak nitelendirdi.
Deklerasyonda neler var?
Zirvenin ortak deklerasyonuna göre liderler, uluslararası güvenliği güçlendirme, BM'yi reforme etme, enerji kaynaklarının istikrarlı tedariki ve uluslararası mahkemelerin yetkilerini kötüye kullanmasını kınama konusunda anlaştı. Üç ülke, nükleer savaşta kazanan olamayacağını teyit etti ve nükleer riskleri azaltmak için diyalog yürütme kararı aldı. Deklerasyonda Ukrayna'dan hiç söz edilmedi.
"Yalta değil, sembolik bir zirve"
Siyaset bilimci Georgiy Bovt'a göre zirve, Yalta Konferansı'na benzemiyor: "Yalta'da bir hafta oturuldu, burada ise 1,5 saat. 1,5 saatte dünya paylaşılmaz. Yine de ortak bir deklerasyon kabul edilmesi ve dört önemli konunun vurgulanması iyi bir gelişme. Ancak tarafların bu dört konuda farklı görüşleri var." Bovt, özellikle "nükleer savaşta kazanan yok" formülünün geri dönmesinin önemli olduğunu belirterek, bunun Rusya'da bazı "sıcak kafaların" Ukrayna'da taktik nükleer silah kullanma yönündeki tartışmalarını bir süre kapatabileceğini söyledi. Bovt'a göre Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin egemen devletlerin iç işlerine karışmaması fikrini kabul ettirdi; Rusya da bunu destekledi. Ukrayna'nın deklerasyonda yer almaması ise beklenen bir durumdu: "Kimse orada Ukrayna çözümüne ilişkin kararlar alınacağını beklemiyordu."
Lukyanov: "Eski düzenin bittiğinin tescili"
"Rusya Küresel Politikada" dergisinin genel yayın yönetmeni Fyodor Lukyanov'a göre zirve öncelikle sembolik: "Üç liderin ayrı bir masada toplanıp konuşması, resmi sonuç olmasa bile liderlik iddialarını vurguluyor. Bu, dünyada pek coşkuyla karşılanmadı. Avrupa'da bunu olduğundan farklı gösteriyorlar, sanki Avrupa'yı paylaşacaklarmış gibi. Oysa durum bu değil."
Lukyanov, ABD'nin tek kutuplu hegemonyasının sona erdiğinin bu zirveyle tescillendiğini savunuyor: "10-15 yıl önce ABD'nin katılımıyla böyle bir görüşme hayal edilemezdi. Şimdi buna mecbur kaldılar."
Lukyanov, Si Cinping'in nükleer silahların tamamen yasaklanması çağrısını da değerlendirdi: "Çin, bunun gerçekleşmeyeceğini bilerek kendini en barışçıl taraf olarak konumlandırmak istedi." Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne ilişkin ortak açıklamanın ise ABD'nin girişimiyle geldiğini, Rusya'nın desteklediğini ve Çin'in katılmasının beklenmedik olduğunu söyledi.
Tayvan ve "Yalta 2.0" sorusu
Zirvede Tayvan konusu da gündeme geldi. Çin'in Sinhua ajansına göre Trump, Si Cinping'e Washington'un Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemediğini söyledi. Lukyanov'a göre ABD'nin Tayvan politikası uzun yıllardır "yapıcı belirsizlik" ilkesine dayanıyor: "Çin'i tanıyoruz ama Tayvan'ı da destekliyoruz." Trump'ın bu çizgiye geri dönme sinyali verdiğini belirtti.
Görüşme sırasında Kommersant muhabiri Andrey Kolesnikov, Putin'e zirvenin "Yalta 2.0" olup olmadığını sordu. Putin, bir süre düşündükten sonra başını "evet" anlamında salladı.
Batı basını: "Avrupa masada değilse, menüde mi?"
Batı basını da zirveyi farklı yorumladı. The Wall Street Journal, görüşmenin tek kutuplu dünyanın sonunu simgeleyebileceğini ve Batı'nın Rusya'yı izole etme çabalarının başarısız olduğunu yazdı. Politico, Putin'in dünyanın en büyük güçlerinin liderleriyle görüşmesine karşın Zelenskiy'nin Berlin'de "istekliler koalisyonu" toplantısına katılmasına dikkat çekti ve koalisyonun etkisinin zayıfladığını vurguladı. Euronews ise durumu çarpıcı bir soruyla özetledi: "Avrupa masada değilse, menüde mi?"
Zirve, somut bir anlaşma yerine sembolik bir güç gösterisi olarak kayda geçti. Ancak üç büyük gücün aynı masada buluşması, küresel dengelerin yeniden şekillendiğine işaret ediyor. Gözler şimdi Rusya ile ABD arasındaki sonraki temaslara ve Avrupa'nın bu yeni denklemde nasıl konumlanacağına çevrilmiş durumda.
