Rus Basının Gözünden Tarihi Üçlü Zirve
MOSKOVA - 19 Kasım’da Çin’in Şenzen kentinde gerçekleşen tarihi üçlü zirve, dünya siyasetinin yönünü belirleyecek nitelikteydi: Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ilk kez bir araya gelerek, küresel barış, stratejik istikrar ve bölgesel çatışmaların çözümü üzerine konuştu. Zirvenin atmosferi hem törensel bir ciddiyetle, hem de basın mensuplarının yoğun bekleyişiyle renklendi.
Bekleyişin incelikleri ve salonun içinden anlar
Sabahın erken saatlerinde başlayan yoğun hazırlıkların ardından, liderlerin görüşmeleri sürerken basın heyeti kapıda sıkışık bir şekilde bekliyordu. Rus, Amerikan ve Çin medyası bir arada, birbirine saygılı bir sessizlik içinde duruyordu. Bu bekleyişin küçük dramları bile günün ruhunu yansıtıyordu: bir yaşlı muhabir yorgunluktan dengesini kaybetti, Rus televizyon ekibinden bir operatör aniden geri çekilince adam düşmek üzereydi; onu çevredekiler destekledi, hatta destek sözleri bile Rusça geldi. İşte o küçük, insanî detaylarla dolu bu bekleyiş, büyük diplomasinin arka planını oluşturuyordu.
Sonunda kapılar açıldı. Üç lider, kameraların karşısında durdu, yüzlerce kez el sıkıştılar ve büyük yuvarlak masanın etrafına yerleştiler. Her birinin arkasında, duvara yakın masalarda, delegasyon üyeleri sessizce oturuyordu: Trump’ın arkasında Marco Rubio, Scott Bessent ve Stephen Miller, sabırla başkanlarının sözünü bekliyorlardı.
Şi Cinping: “Küresel köyde sorumluluk paylaşımı”
İlk sözü Çin lideri Şi Cinping aldı ve tarihsel bir perspektifle konuştu:
“İlk kez böylesi bir üçlü formatla bir aradayız ve bu toplantı gerçekten dönüm noktası niteliğindedir. Ana konumuz tüm dünyada barışın korunması ve büyük devletler arasında stratejik istikrarın sağlanmasıdır.”
Şi, dünyanın 10 binden fazla savaş yaşadığını, bunlardan en büyük ikisinin insanlığa yıkıcı zarar verdiğini hatırlattı. 60’tan fazla lokal çatışmanın hâlâ devam ettiğini vurguladı. Tarihin dersini net bir şekilde özetledi:
“Büyük devletler iyi ilişkiler kurarsa dünya güvenli olur; çatışırsa kaosa sürüklenir. İkinci Dünya Savaşı’nda omuz omuza savaşarak kazandığımız zafer, ortak mirasımızdır. Bugün insanlık bir ‘küresel köy’de yaşıyor: hepimiz birlikte refah görür, birlikte acı çekeriz. Büyük devletler bu köyün özel sorumluluğunu taşır; işbirliği değil, tek başına hareket etme seçeneği artık yoktur.”
Aforizmalarla süslü konuşmasını şu sözlerle taçlandırdı:
“Fırtınalı günlerde görev duygusu ortaya çıkar. BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri olarak, dünyaya örnek olmalı, küresel tehditlere birlikte yanıt vermeli, barışı ve ilerlemeyi korumalıyız.”
Putin: “Uluslararası hukuku korumak bizim görevimizdir”
Vladimir Putin, üç devletin II. Dünya Savaşı zaferi ve Birleşmiş Milletler’in kuruluşundaki ortak rolünü vurguladı:
“BM’nin kuruluşunda yer alan ülkeler olarak, uluslararası hukuk sistemini, özellikle BM Tüzüğü’nün ilkelerini korumak ve güçlendirmek bizim sorumluluğumuzdur.”
Ukrayna çatışmasının da dahil olduğu bölgesel sorunların çözümünde ülkelerin ortak çıkarlarının olduğunu belirtti. Özellikle Trump’ın inisiyatifiyle yapılan ikili görüşmede bu konuya yoğunlaşıldığını açıkladı.
Trump: “Nükleer silahlar korkutucu; ama azaltmak çok zor”
ABD Başkanı Donald Trump, toplantının tarihî önemini hemen vurguladı:
“Bugün gerçekten tarih yazıyoruz. Üç büyük ülke olarak, hem kendi halklarımızın, hem tüm dünya vatandaşlarının geleceğini etkileyen bir diyalog sürdürmek zorundayız.”
Farklı görüşlerin doğal olduğunu kabul etti; ancak “eski araçlarla” sorunların çözülemeyeceğini söyledi. Nükleer silah konusunda Çin’i de dahil etmeye çalıştı:
“ABD, Rusya ve Çin dünyanın en büyük nükleer güçleridir. Nükleer silahları azaltmak konusunu tartışmalıyız. Böyle bir silahın kullanımını düşünmek bile korkutucudur. Ancak sahip olduğunuz binlerce başlıkla bunlardan vazgeçmek ya da sayılarını düşürmek çok zordur. Bu yüzden riskleri azaltmak için iş birliği yapmak hayati önem taşır.”
Trump, Ukrayna savaşının da gündemde olduğunu açıkladı:
“Ukrayna ve Rusya arasındaki savaşı da ele alacağız. Putin ile bu konuda uzun görüşme yaptık ve doğru yolda olduğumuzu düşünüyorum. Umarım hem Putin hem Ukrayna tarafı çatışmayı sona erdirmek istiyor.”
Diğer bir konu da uluslararası kurumlara yönelik eleştiriydi:
“Devletlerin üzerinde denetimsiz çalışan bazı küresel kuruluşlar var. Örneğin Uluslararası Ceza Mahkemesi kendi kendini kontrol etmiyor. Bu tür yapıların faaliyetleri üzerinde sorumluluk ve hesap verebilirlik sağlamak gerekiyor.”
Gazetecinin cesur sorusu ve anlık tepki
Salonun gerilimini bozan an, Rusya’nın önde gelen gazetecilerinden biri olan “Kommersant” muhabiri Andrey Kolesnikov’un sorusuyla geldi. O, Putin’e doğrudan şöyle seslendi:
“Bu, Yalta 2.0 gibi mi?”
Putin, sorusunu duydu, bir an düşündü ve sonra hafifçe başını salladı — bir onay gibi. Ama o anda, Çin güvenlik personeli Kolesnikov’a anında müdahale etti: biri boynundan, biri ensesinden, biri kollarından tutarak nazik ama kararlı bir şekilde çıkardılar. Olayın absürtlüğüne rağmen, bu küçük sahne, üç büyük gücün bir arada olduğu toplantının hassas dengesini en çarpıcı biçimde yansıttı.
Zirvenin sonunda, Putin’i araçtan kadar kişisel olarak uğurlayan Şi Cinping, tarihsel bir jest sergiledi.
Neden “Yalta 2.0” karşılaştırması tartışılıyor?
Kolesnikov’un sorusu tesadüf değildi: II. Dünya Savaşı sonrası dünya düzenini belirleyen Yalta görüşmeleri, büyük güçlerin kaderi paylaştığı bir dönemi simgeler. Bugünkü üçlü toplantı, aynı tarihsel mirası hatırlatarak, dünya düzeninin yeniden şekillenmesi ihtimaline işaret ediyor. Putin’in hafif baş hareketi ise, bu paraleli reddetmediği anlamına geliyor: üç büyük gücün, BM çerçevesinde veya onun dışında, küresel dengeyi yeniden tanımlama iddiası gündemde.
Zirvenin ana mesajları
- Tarihsel sorumluluk: II. Dünya Savaşı zaferinin ve BM’nin kuruluşunun mirası, bugünkü liderleri barış ve istikrarı korumaya çağırıyor.
- Nükleer riskler: Üç ülkenin nükleer arsenalı düşünüldüğünde, riskleri azaltma iş birliği kritik öneme sahip.
- Bölgesel çatışmalar: Ukrayna konusu açıkça gündemde; ikili ve üçlü görüşmelerle çözüm arayışları devam ediyor.
- Uluslararası kurumlar: Bazı küresel yapıların denetimsizliği ve siyasi yükümlülükler, özellikle ABD tarafından sert bir şekilde eleştiriliyor.
