Hindistan, Orta Asya’ya Özbekistan Üzerinden Açılıyor
HABERRUS - Hindistan Başbakanı Narendra Modi, geçtiğimiz günlerde Özbekistan’a dördüncü devlet ziyaretini gerçekleştirdi. Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesi öncesinde yapılan bu ziyaret, protokolün ötesine geçerek iki ülke arasında ekonomi, eğitim, kültür ve güvenlik alanlarında kapsamlı bir işbirliği zemininin oluşturulmasına odaklandı.
Ziyaretin en dikkat çekici yanı, Hindistan’ın Orta Asya’daki varlığını güçlendirme ve Özbekistan’ın da dış ticaret ortaklarını çeşitlendirme stratejisinin kesişim noktası olması.
Ekonomik ve Ticari İlişkiler: Hedef İki Katına Çıkarmak
Modi ile Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev arasındaki görüşmeler sonucunda ekonomi, jeoloji, eğitim, turizm, kültür ve çevre gibi birçok alanda anlaşmalar imzalandı. Ticari verilere göre, 2025 yılında iki ülke arasındaki ticaret hacmi 1,3 milyar dolara ulaşırken, 2026’nın ilk yedi ayında bu rakam 698,7 milyon dolar olarak gerçekleşti. Özbekistan’da halihazırda 439 Hint sermayeli işletme faaliyet gösteriyor. Taraflar, önümüzdeki üç yıl içinde ticaret hacmini iki katına çıkarmayı hedefliyor.
İki ülke arasındaki en stratejik anlaşmalardan biri, jeoloji ve maden kaynakları alanında imzalanan mutabakat zaptı oldu. Özbekistan, zengin altın, uranyum ve bakır yataklarına sahip. Hindistan ise hızla büyüyen sanayisi için kritik minerallere güvenilir ve çeşitlendirilmiş kaynaklardan erişim sağlamak istiyor. Bu anlaşma, sadece hammadde ithalatını değil, aynı zamanda Hint madencilik ve işleme teknolojilerinin Özbekistan’a transferini de hedefliyor.
Ulaşım ve Lojistik: Coğrafyanın Getirdiği Zorluklar
İşbirliğinin önündeki en büyük engel ise coğrafi uzaklık. Özbekistan’ın denize kıyısı yok ve Hindistan ile Orta Asya arasında Pakistan ile Afganistan bulunuyor. Bu nedenle, iki ülke arasındaki ticaretin artması için ulaşım bağlantılarının geliştirilmesi hayati önem taşıyor.
Hindistan, İran’deki Çabahar Limanı ve Uluslararası Kuzey-Güney Koridoru’nu kullanarak Pakistan’ı bypass eden bir güzergah oluşturmayı hedefliyor. Özbekistan için bu güzergah, Hint Okyanusu’na açılan en önemli kapılardan biri. Ancak bu koridorun etkinliği, İran’daki jeopolitik durum, uluslararası yaptırımlar, gümrük tarifeleri ve prosedürlerin uyumuna bağlı.
Güvenlik ve Stratejik İşbirliği: Afganistan Faktörü
Güvenlik alanında, iki ülke arasındaki işbirliğinin merkezinde Afganistan yer alıyor. Hem Hindistan hem de Özbekistan, ülkelerinin terör örgütleri için bir üs haline gelmesini istemiyor. Özbekistan için bu doğrudan bir sınır tehdidi, Hindistan için ise kendi topraklarına karşı faaliyet gösteren gruplar için bir güvenlik riski anlamına geliyor.
İki ülke, “Dostluk” (Dustlik) adlı ortak askeri tatbikatlar düzenliyor, savunma bakanlıkları arasında temaslar sürdürüyor ve terörle mücadelede işbirliği yapıyor. Ancak, Özbekistan’ın Afganistan’daki mevcut yönetimle pratik ilişkiler yürütmek zorunda kalmasına karşılık, Hindistan’ın Taliban’ın Pakistan ile olan bağları nedeniyle daha temkinli bir yaklaşım sergilemesi dikkat çekiyor.
Kültürel ve Beşeri Bağlar: Eğitim ve Turizm
Ziyaret kapsamında imzalanan anlaşmalar, uzun vadeli toplumsal bağların güçlendirilmesini de hedefliyor. Yükseköğretim ve bilimsel araştırma alanındaki anlaşma, Özbekistan’daki Hint üniversitelerinin varlığını güçlendirecek. Halihazırda Özbekistan’da dört Hint üniversitesinin şubesi bulunuyor ve ülkede yaşayan yaklaşık 21 bin Hint vatandaşının çoğunluğunu öğrenciler oluşturuyor.
Turizm ve geleneksel tıp (özellikle Ayurveda) alanındaki anlaşmalar ise karşılıklı ziyaretçi akışını artırmayı ve yeni sağlık hizmetleri ile iyileşme turizmi fırsatları yaratmayı amaçlıyor.
Ziyaretin Stratejik Anlamı
Modi’nin bu ziyareti, Hindistan’ın Orta Asya’daki etkisini artırma stratejisinin bir parçası. Özbekistan ise Rusya, Çin, ABD ve Türkiye gibi farklı güç merkezleriyle dengeli ilişkiler yürütürken, Hindistan’ı önemli bir alternatif partner olarak görüyor. Hindistan için Özbekistan, bölgede geleneksel olarak güçlü olan Moskova ve Pekin ile doğrudan rekabete girmeden nüfuz alanını genişletme fırsatı sunuyor.
Ziyaret, işbirliğinin geniş bir çerçevesini çizse de, en büyük zorluk hala ulaşım altyapısının yetersizliği ve büyük ölçekli ortak yatırımların eksikliği. İki ülke arasındaki ilişkilerin geleceği, bu engellerin aşılıp aşılamayacağına ve ortak hedeflerin somut projelere dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı.