HABERRUS - Ukrayna'daki savaşın üçüncü yılına yaklaşırken, taraflar 2025 yılının Kasım ayından bu yana somut bir barış planı üzerinde çalışıyor.

Ancak, özellikle 29 Aralık'ta Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Novgorod bölgesindeki konutuna düzenlenen insansız hava aracı (İHA) saldırısı, müzakerelerde gerilimi tırmandırdı.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, bu saldırıyı "devlet terörizmi" olarak nitelendirerek Moskova'nın müzakere pozisyonunu "gözden geçireceğini" açıkladı.

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov ise pozisyonun "sertleştirileceğini" doğruladı.

İşte, 31 Aralık 2025 itibarıyla, tarafların kilit konulardaki resmi pozisyonlarının bir özeti:

🇷🇺 RUSYA'NIN POZİSYONU

1. Toprak Bütünlüğü (Kırmızı Çizgi): * Kırım, Donetsk, Lugansk, Zaporijya ve Herson, anayasal olarak Rusya Federasyonu'nun bir parçasıdır. Bu konuda hiçbir pazarlık mümkün değil. * Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yuri Uşakov, "Donbas Rusya toprağıdır. Müzakereyle olmazsa, askeri yolla tam kontrol sağlanacak" diyor. * Bu bölgelerin uluslararası alanda tanınması Rusya için hayati önemde. Putin, tanınma olmadan saldırıların "Ukrayna'ya ait toprakları geri alma girişimi" olarak görüleceğini, tanındığında ise "Rusya'ya saldırı" sayılacağını belirtiyor.

2. Ateşkes ve Anlaşmanın Niteliği: * Rusya, sorunun kök nedenlerini çözmeyen geçici bir ateşkese karşı. Kalıcı, hukuken bağlayıcı bir anlaşma istiyor. * Ateşkes ancak Ukrayna birliklerinin tüm Donbas'tan çekilmesinden sonra mümkün olabilir. Sonrasında bölgede Rusya İç Güvenlik Birlikleri (Rosgvardiya) ve polis konuşlandırılabilir.

3. Güvenlik Garantileri ve NATO: * Ukrayna'nın NATO'ya üyeliği kesinlikle kabul edilemez. Ukrayna'nın güvenliği, Rusya'nın güvenliği pahasına sağlanamaz. * Ukrayna'nın Avrupa Birliği'ne (AB) üyeliğine ise bir itirazları yok; bu ülkenin egemen hakkı olarak görülüyor.

4. Ukrayna Ordusunun Büyüklüğü: * Barış zamanında Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin (VSU) sayısının sınırlandırılmasını talep ediyor. 2022'deki İstanbul görüşmelerinde bu sayı 85 bin olarak önerilmişti.

5. Yaptırımlar ve Rus Varlıkları: * Tüm yaptırımlar haksız kabul ediliyor. Batı'nın dondurulmuş Rus varlıklarını kullanma planları "yağma" olarak nitelendiriliyor. Rusya, bu varlıkların bir gün iade edileceğinden emin ve hukuki yollardan mücadele edeceğini belirtiyor.

6. Ukrayna'nın Yeniden İnşası: * Rusya bu konuda resmi bir açıklama yapmadı. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, 28 Aralık'ta yaptığı açıklamada "Rusya, Ukrayna'nın başarılı olmasına yardım edecek" ifadesini kullandı.

🇺🇦 UKRAYNA'NIN POZİSYONU

1. Toprak Bütünlüğü (Kırmızı Çizgi - Ancak Esnek): * Ukrayna, toprak bütünlüğünün pazarlık konusu olmadığını söylüyor. Ancak 2025'te pozisyonunu yumuşattı. * Cumhurbaşkanı Danışmanı Mihail Podolyak, çatışmanın mevcut cephe hattında dondurulabileceğini ve Kiev'in bazı toprakları fiilen (de facto) kaybetmeyi kabul edebileceğini, ancak hukuken (de jure) asla tanımayacağını belirtti. * Volodimir Zelenskiy, nihai çözümün bir referandumla belirlenmesi gerektiğini savunuyor.

2. Ateşkes ve Anlaşmanın Sırası: * Kiev, kapsamlı müzakerelere ancak kalıcı bir ateşkes sağlandıktan sonra başlanmasında ısrarlı. * Zelenskiy'in 20 maddelik planına göre, anlaşmanın kabulüyle ateşkes derhal yürürlüğe girecek. Planın referanduma götürülmesi için de en az 60 günlük bir ateşkes şart.

3. Güvenlik Garantileri: * ABD ve AB'den NATO'nun 5. Maddesi benzeri, hukuken bağlayıcı güvenlik garantileri istiyor. Trump'ın önerdiği 15 yıllık süre yetersiz bulunuyor; Kiev 30-50 yıllık garantiler peşinde. * NATO üyeliğinden vazgeçmiyor. Zelenskiy, "Bu NATO üyelerinin seçimidir, bizim seçimimiz ise yapıldı" diyor. * AB üyeliğinde ise somut bir tarih (2027 gibi) talep ediyor.

4. Ordu Büyüklüğü ve Askeri Yardım: * Barış zamanında 800 bin kişilik bir orduyu muhafaza etmek istiyor. * Batı'dan askeri yardımların artırılması ve sürdürülmesi konusunda ısrarcı.

5. Yaptırımlar ve Rus Varlıkları: * Batı'nın Rusya'ya yaptırımları sürdürmesini ve hatta artırmasını istiyor. * Donmuş 300 milyar dolarlık Rus varlıklarının Ukrayna'nın yeniden inşası için kullanılmasını talep ediyor. Zelenskiy, Avrupa'dan 100 milyar euroluk "tazminat kredisini" iki yılda almayı beklediklerini açıkladı.

6. Yeniden İnşa: * 20 maddelik plan, 800 milyar dolarlık bir yeniden inşa fonu öngörüyor. Birden fazla fon ve yatırım platformu oluşturulması tartışılıyor.

🇺🇸 ABD'NİN POZİSYONU (TRUMP YÖNETİMİ)

1. Toprak Meselesi (Değişken): * Trump'ın pozisyonu sürekli değişti. Ekim'de çatışmanın mevcut cephe hattında dondurulmasını savunuyordu. * Kasım'daki 28 maddelik planda, Donbas'ta askerden arındırılmış bir tampon bölge fikri ortaya atıldı. Daha sonra bu bölge için serbest ekonomi bölgesi de tartışıldı. * Aralık sonunda, Trump, Ukrayna'nın "önümüzdeki birkaç ay içinde" daha fazla toprak kaybedebileceğini ima ederek acil bir anlaşma çağrısı yaptı.

2. Ateşkes: * 28 Aralık'taki Putin-Trump telefon görüşmesi bir dönüm noktası oldu. Daha önce derhal ateşkes isteyen Trump, kalıcı bir çözüm olmadan geçici ateşkesin anlamsız olduğu yönündeki Rus argümanını kamuoyu önünde haklı buldu.

3. Güvenlik Garantileri: * Ukrayna NATO'ya girmeyi reddederse, ona 5. Madde benzeri güvenlik garantisi vermeye hazır. Trump, bu konuda %95 ilerleme kaydedildiğini söylüyor. * Asıl koruma yükünün Avrupa'da olması gerektiğini düşünüyor.

4. Diğer Konular: * VSU Sayısı: İlk planda 600 bin olan limit, güncellenmiş planda 800 bine çıkarıldı. * Yeniden İnşa ve Varlıklar: İlk planda, 100 milyar dolar ABD kontrolünde, 200 milyar dolar ise ABD-Rus ortak yatırım fonunda kullanılacaktı. Bu madde revizyona uğradı ve konu belirsizliğini koruyor. * Yaptırımlar: Müzakerelerde ilerleme için yaptırımların hafifletilebileceği sinyali verilse de, Trump yönetimi yeni yaptırımlar da uyguladı.

🇪🇺 AVRUPA BİRLİĞİ'NİN POZİSYONU

1. Genel Yaklaşım: * ABD'nin plana öncülük etmesiyle Avrupa, müzakerelerde etkisiz kalmamak için mücadele etti. Önce "gönüllüler koalisyonu" adı altında Ukrayna'ya güvenlik garantileri hazırladı. * ABD'nin 28 maddelik planına başta eleştirel yaklaştı, alternatif önerdi. Ancak sonunda bu plan temelinde çalışmaya karar verdi.

2. Güvenlik ve Askeri Varlık: * En tartışmalı konu, Ukrayna'ya uluslararası bir askeri misyon gönderme fikri. Bu fikir, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İngiltere Başbakanı Keir Starmer tarafından resmen ortaya atıldı. * Aralık'taki Berlin görüşmelerinde, "çok uluslu kuvvetlerin" Ukrayna'nın batısında konuşlanması ve ABD'nin istihbarat sağlaması üzerinde anlaşıldı. * Ukrayna'nın AB üyeliği destekleniyor, ancak net bir tarih verilmiyor.

3. Yaptırımlar ve Finansman: * Yaptırımların sürdürülmesi ve 2026'da yeni paketler getirilmesi konusunda ısrarlı. * Ukrayna'nın finansmanı konusunda iç bölünme yaşıyor. Dondurulmuş Rus varlıklarının kullanılması fikri, Belçika, Macaristan ve diğer bazı ülkelerin itirazıyla reddedildi. * Bunun yerine, AB bütçesinden 90 milyar euroluk bir kredi paketi üzerinde anlaşıldı.

4. Askeri Yardım ve Diyalog Arayışı: * Barış zamanında 800 bin kişilik bir Ukrayna ordusunun desteklenmesi gerektiğine inanıyorlar. * Avrupa savunma sanayisi ile Ukrayna'nın entegrasyonu için projeler yürütülüyor. * Son dönemde, Rusya ile diyaloğun yeniden başlatılması fikri (Macron, Orban ve Fico gibi liderlerden geliyor) daha sık dile getirilmeye başlandı. Macron, Temmuz'da Putin ile telefon görüşmesi yaptı.

2026 yılı, tarafların birbirine uzak ancak müzakere masasında olduğu kritik bir yıl olmaya aday.

Rusya, fiili kontrol altındaki topraklardan taviz vermeye niyetli değil. Ukrayna, toprak kaybını kabul etmek zorunda kalabileceğinin sinyalini veriyor ancak hukuki tanıma ve güvenlik garantileri karşılığında.

ABD, Trump'ın öngörülemeyen ve değişken diplomasisiyle süreci yönlendirmeye çalışıyor.

Avrupa ise bir yandan Ukrayna'yı desteklemeye, diğer yandan süreçte söz sahibi olmaya ve uzun vadede Rusya ile yeniden bir ilişki kurmanın yollarını aramaya çalışıyor.

Novgorod saldırısı gibi olayların müzakereleri ne ölçüde sekteye uğratacağı veya tarafları bir anlaşmaya zorlayacağı ise önümüzdeki dönemin en büyük belirsizliği.