Rusya-Ukrayna Barış Görüşmelerinde Öne Çıkan Zorlu Konular
HABERRUS - Rusya, ABD ve Ukrayna temsilcileri arasında süren görüşmelerde, yaklaşık dört yıldır devam eden savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya yaklaşıldığı ifade ediliyor. Ancak taraflar, ABD Başkanı Donald Trump'ın deyimiyle "bir iki çok çetrefilli, çok zorlu sorun" olduğunu kabul ediyor. İşte uzlaşmayı tehdit eden başlıca anlaşmazlık noktaları:
1. Donbas Bölgesinin Statüsü ve Sınırlar
Ukrayna'nın sanayi kalbi Donbas, barış müzakerelerindeki en kritik engellerden biri olmaya devam ediyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bölgenin tamamı üzerinde kontrol talep ederken, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy anayasal sınırlar içinde geri çekilmenin mümkün olmadığını belirtiyor.
Rus Talepleri: Rus güçleri halihazırda Luhansk'ın büyük kısmını ve Donetsk'in yaklaşık %75'ini kontrol ediyor. Putin, Sloviansk ve Kramatorsk gibi şehirler de dahil olmak üzere tüm Donbas bölgesinin (Donetsk ve Luhansk) Rusya'ya bağlanmasında ısrar ediyor.
Ukrayna'nın Önerisi: Kiev, cephe hattında askerden arındırılmış bir bölge oluşturulmasını ve bölgenin uluslararası güçlerce denetlenmesini teklif ediyor. Karşılığında, Rus kuvvetlerinin Harkov, Sumi gibi diğer bölgelerden de çekilmesini şart koşuyor.
Çıkmaz: Tarafların pozisyonları arasında derin bir uçurum bulunuyor. Kremlin sözcüsü Yuri Uşakov, bölgede asker bulunmaması olasılığından bahsetse de, Donbas'ın Rusya'ya ait olacağı konusunda ısrarcı.
2. Zaporijya Nükleer Santrali'nin Kontrolü
Avrupa'nın en büyük nükleer santrali olan Zaporijya Nükleer Santrali, Mart 2022'den beri Rus kuvvetlerinin kontrolünde. Santralin geleceği, görüşmelerdeki bir diğer kilit mesele.
Mevcut Durum: Santralin altı reaktörü soğuk kapatma modunda ve Ukrayna şebekesinden sağlanan enerjiyle güvence altına alınıyor. Yeniden faaliyete geçmesi büyük yatırım ve yıkılan Kakhovka Barajı'nın onarımını gerektiriyor.
Öneriler: ABD, santralin Rusya ve Ukrayna ile ortak bir ABD yönetiminde işletilmesini öneriyor. Ukrayna ise ABD ile ortak yönetimi ve enerjinin yarısının dağıtımına karar verme hakkını talep ediyor.
Rus Duruşu: Rusya'nın nükleer kurumu Rosatom, santralin yalnızca Rusya tarafından işletilip güvence altına alınabileceğini savunuyor. Ancak Ukrayna'nın uluslararası işbirliği çerçevesinde elektrik kullanımına açık kapı bırakılıyor.
3. Güven Eksikliği ve Söylem Çatışmaları
Taraflar arasındaki derin güvensizlik, herhangi bir uzlaşının önündeki en büyük psikolojik engel.
- Zelenskiy, Putin'in barış konusundaki samimiyetine inanmadığını ve "Ukrayna'nın başarısını istemediğini" açıkça ifade ediyor.
- Rusya, Ukrayna'yı kendi topraklarındaki saldırılarla suçlarken, Kiev bu iddiaları reddediyor ve bunların bahane olduğunu düşünüyor.
- Bu ortamda, karmaşık güvenlik düzenlemeleri ve toprak konularında anlaşmaya varmanın son derece zor olduğu değerlendiriliyor.
Diğer Anlaşmazlık Konuları
Güvenlik Garantileri: Ukrayna, olası bir gelecek Rus saldırısına karşı NATO ülkelerinden somut güvenlik taahhütleri ve 800 bin kişilik bir ordunun sürdürülmesini istiyor. Rusya, Ukrayna'da Avrupa birliklerinin konuşlanmasını kesinlikle reddediyor.
Tazminatlar: Ukrayna'nın 800 milyar doları aşan tahmini mali kayıplarının ne kadarının Rusya tarafından karşılanacağı belirsizliğini koruyor. Rusya'nın batıda dondurulan 210 milyar avroluk varlıkları bu noktada kritik önem taşıyor.
Ukrayna'nın İttifak Hedefleri: Rusya, Ukrayna'nın NATO'ya katılma hedefini kabul etmiyor. Ukrayna Anayasası'nda yer alan bu maddenin nasıl ele alınacağı önemli bir sorun teşkil ediyor. AB üyeliği ise daha uzak bir ihtimal olarak görülse de potansiyel bir tartışma konusu.
Halkoylaması ve Ateşkes İkilemi
Zelenskiy, Donbas'ın kaderi veya geniş kapsamlı bir barış planı gibi hayati konularda ulusal bir referandum yapılması gerektiğini savunuyor. Ancak böyle bir oylamanın güvenli ve tarafsız bir ortamda yapılabilmesi için en az 60 günlük bir ateşkes gerektiğini belirtiyor.
- Çıkmaz: Kremlin, geçici bir ateşkesin Ukrayna'ya yeniden silahlanma fırsatı vereceğini ve çatışmaları uzatacağını öne sürerek buna şiddetle karşı çıkıyor. Trump da Putin'in bu kaygısını anladığını ifade etti.
- Kamuoyu: Zelenskiy, halkın %87'sinin barış istediğini, ancak %85'inin Donbas'tan çekilmeye karşı olduğunu gösteren anketlere dikkat çekiyor. Bu da herhangi bir toprak tavizinin iç siyasette ciddi riskler taşıdığını gösteriyor.
Sonuç olarak, taraflar diplomatik bir çözüm için masada olsa da, toprak egemenliği, güvenlik düzenlemeleri ve derin güvensizlik gibi temel konularda köklü farklılıklar devam ediyor. Zaporijya Nükleer Santrali gibi teknik konular dahi siyasi iradenin önüne geçmiş durumda. Yakın gelecekte kapsamlı ve kalıcı bir barış anlaşmasına varılması, tarafların şu ana kadar değişmez olarak lanse ettiği "kırmızı çizgilerinden" önemli ödünler vermesine bağlı görünüyor.