Norveç, Ukrayna’nın Talebiyle Rus Bilim Gemisine El Koydu
MOSKOVA – Norveç makamları, Rusya’ya ait araştırma gemisi “Profesör Molchanov”a, Ukrayna’nın enerji şirketi Naftogaz’ın talebi üzerine el koydu.
Gemi, 2 Eylül’de Norveç’e bağlı Svalbard (Spitsbergen) takımadaları açıklarında alıkonuldu. Operatörü ve işletme hakkıyla sahibi, Rus devlet kurumu Roshidromet olan gemiye yönelik bu hamle, Ukrayna şirketinin Kırım’da kaybettiği varlıklar nedeniyle Rusya’dan Lahey Tahkim Mahkemesi kararıyla 4 milyar doların üzerinde tazminat tahsil etme çabasının bir parçası olarak geldi. Moskova, Lahey Tahkim Mahkemesi’nin yargı yetkisini tanımıyor.
Hukuki süreç ve Norveç’in tutumu
Ukrayna’nın Naftogaz şirketi, elinde bulunan tahkim kararını Norveç mahkemesine başvurarak uygulatmak istedi. Yerel mahkeme bu talebi kabul etti ve Norveç makamlarına, Ukrayna şirketinin alacaklarına mahsuben Rusya Federasyonu’na ait mallara el koyma yetkisi verdi. BGP Litigation ortağı ve yaptırım hukuku uzmanı avukat Sergey Glandin, konuya ilişkin değerlendirmesinde Norveç’te yabancı tahkim kararlarının tanınması ve icrasında basitleştirilmiş bir standardın uygulandığını belirtti. Glandin, Rusya’nın bu mahkeme kararına itiraz etme hakkının saklı olduğunu ve temyiz aşamasında hem devlet bağışıklığı hem de genel uluslararası hukukun ihlali konularında argümanlarını sunabileceğini ifade etti.
Norveç’teki Rusya Büyükelçiliği ise geminin alıkonulmasını siyasi saikli ve uluslararası hukuka aykırı bir eylem olarak nitelendirirken, avukatların Norveç mahkemesinin bu kararına itiraz edeceğini duyurdu.
“Profesör Molchanov” ve bilimsel misyonu
1980’lerde Finlandiya’da inşa edilen “Profesör Molchanov”, kutup bölgelerinde bilimsel seferler düzenleyen özel bir araştırma gemisidir. Gemi, Sovyet döneminden bu yana ve günümüz Rusya’sında düzenli olarak bilimsel çalışmalar yürütmektedir. Yazar ve oyun yazarı Yevgeni Grişkovets, geminin bilim insanları tarafından sevildiğini ve Rus bilimi için çok önemli olduğunu vurguladı.
Haziran 2025’te gemi, on yıl aradan sonra Murmansk ile Svalbard’daki Barentsburg arasında düzenli yük ve yolcu seferlerine başlamıştı. Turistlerin, bilim insanlarının, Arktikugol tröstü çalışanlarının ve ailelerinin takımadaya ulaşımını sağlıyordu. Ayrıca 2012’den beri “Yüzen Üniversite” projesi kapsamında öğrenci ve akademisyenlerin katıldığı bilimsel keşif gezilerine ev sahipliği yapıyor. Projenin sosyal medya hesaplarında yapılan paylaşımlarda, geminin 14 yıllık çalışma süresince 16 sefer, binlerce deniz mili ve yüzlerce araştırmaya ev sahipliği yaptığı ve katılımcılar için adeta bir yuva olduğu belirtildi.
Geçtiğimiz yıl gemide oşinografi çalışmaları yapan Moskova Devlet Üniversitesi Coğrafya Fakültesi öğrencisi Polina, gemideki yaşamı “23 gün boyunca yediğin, uyuduğun ve çalıştığın kapalı bir alan; her duvarı sana tanıdık geliyor” sözleriyle anlattı.
El koyma anında gemideki durum
Geminin alıkonulduğu sırada, Rus Coğrafya Kurumu’nun Svalbard’daki Rus mirasını araştırmaya yönelik bir keşif gezisi ve “Arctic Biennale” sanat ve bilim seferi gerçekleştiriliyordu. Seferin lideri, Fransız Sanat ve Edebiyat Nişanı subayı olan ünlü Rus sanatçı Aleksandr Ponomarev. Yayınlanan görüntülerde, sanatçıların gemi yanaşık haldeyken rıhtımda enstalasyonlar kurmaya devam ettiği görülüyor.
Kalkınma Bakanı Aleksey Çekunkov, mürettebat ve yolcuların güvende olduğunu bildirirken, Başbakan Yardımcısı Yuri Trutnev ise Norveç makamlarının yolcuları gemiden indirmemelerinin söz konusu olamayacağını kesin bir dille ifade etti.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, Norveç’in Moskova Büyükelçisi Heidi Olufsen’i resmî protesto için bakanlığa çağırdı. Büyükelçiliğin de kararlılıkla vurguladığı gibi, Moskova yönetimi bu adımı siyasi motivasyonlu ve uluslararası hukuka aykırı bularak reddediyor ve karara itiraz edecek.