Zarfta Maaş Patladı: Küçük İşletmeler Hayatta Kalma Mücadelesinde
MOSKOVA - Rusya'da küçük işletmeler ve bireysel girişimciler arasında "zarf usulü" ücret ödemelerinde keskin bir artış yaşanıyor. Sberbank'ın verilerine göre, küçük işletmelerde kayıt dışı ücretlerin payı iki katına çıkarak %20-25'e ulaşırken, bireysel girişimcilerde bu oran dört kat artarak %40'a fırladı.
Bu durum, yüksek faiz oranları ve artan vergi yükünün işletmeler üzerinde yarattığı baskının somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Nakit Talebinde Patlama ve Bankacılık Sisteminden Kaçış
Kayıt dışı ödemelerdeki artışa paralel olarak, piyasadaki nakit para hacmi de hızla büyüyor. Sberbank'ın tespitlerine göre:
- Rehavette artış: Sadece 2026'nın Mart ve Nisan aylarında piyasaya 900 milyar rubleden fazla nakit sürüldü.
- Eşik aşıldı: Şubat ayı da dahil edildiğinde bu rakam 1 trilyon rubleyi aşıyor ki bu, 2025 yılının tamamındaki artıştan daha fazla.
- Sistemden çıkış: Nakit para bankacılık sistemine geri dönmüyor; hem bireyler hem de işletmeler paralarını elde tutmayı tercih ediyor.
Girişimciler Ne Diyor?
Business FM mikrofonlarına konuşan girişimciler, kayıt dışına yönelmenin nedenlerini ve karşılaştıkları zorlukları anlattı.
"Nakit Her Zaman Daha Kolay"
Bir güvenlik kamerası kurulum firmasının yöneticisi Alexander, nakit ödemenin her zaman daha pratik olduğunu ancak yasal düzenlemeler nedeniyle büyük bir tercih olmadığını belirtiyor:
"Cazibeler yok çünkü 115-FZ sayılı yasa [kara para aklamayla mücadele] yürürlükte. Değerli uzmanlarımız serbest çalışan veya bireysel girişimci statüsünde olduğu için onlarla kendi koşullarında nakit olarak anlaşmak zorunda kalıyoruz. Ama standart bir işse, ya serbest çalışma statüsü ya da sözleşmeler yoluyla çözüyoruz."
Alexander'a göre, rakiplerin de benzer bir yöntem izlediğini düşünüyor. Elektrik tesisatı ve inşaat işlerinde belirli pozisyonlarda nakit kullanımı daha yaygın.
"Güzellik Sektöründe Hayatta Kalma Mücadelesi"
Bir güzellik ve sağlık merkezinin kurucusu Irina Starostina ise özellikle güzellik sektöründe durumun vahametini gözler önüne seriyor:
"Güzellik sektöründe yıllardır zarf usulü maaş sistemi vardı, son birkaç yılda bu beyazladı. Ama şimdi bu eğilimin geri döneceğinden korkuyorum. Sahip olduğumuz kâr marjı ve vergi oranlarıyla bu kârlı değil. Bir salon bu şekilde hayatta kalamaz. Bu, bazıları için hayatta kalmanın, işini sürdürmenin tek yolu."
Irina, 15 yıl önce çalışanlarını vergi dairesine kaydolmaya zorladığında 'beyaz karga' muamelesi gördüğünü, o dönemde "güzellik sektöründe resmi kayıt mı olur?" sorusuyla karşılaştığını da ekliyor.
"Cazibe Büyük, Mevzu Hayatta Kalma"
Moskova'nın Butovo semtinde bir bakkal dükkanı işleten Alexandra ise nakit ödemelerde artış olduğunu ancak kendilerinin bordroyu beyaz tutmaya çalıştığını söylüyor. Ancak işlerin hiç de kolay olmadığını vurguluyor:
"Küçük işletme zaten yeni vergilerle baş etmekte zorlanıyor. Dört çalışanımız var, şu anki maaşları hep beyaz. Ama yeni elemanlar gelirse, cazibe çok büyük. Zarf usulü ödeme yapanların ayda yaklaşık 100 bin ruble (üç çalışan için) tasarruf ettiğini düşünüyorum. Bu, bu büyüklükte bir işletme için hayati bir meblağ. Artık hayatta kalmaktan bahsediyoruz."
Alexandra, son bir buçuk yılda her şeyin fiyatının neredeyse %100 arttığını ve fiyatları düşük tutmak için uğraşmalarına rağmen bunu başaramadıklarını da sözlerine ekledi.
Gelecek Öngörüsü: Kriz Derinleşebilir
Sberbank'ın verilerine göre, şu anda dolaşımdaki toplam nakit para miktarı yaklaşık 19,8 trilyon ruble. Olumsuz senaryoların gerçekleşmesi durumunda, bu rakamın Aralık ayına kadar 20,5 trilyon rubleyi aşabileceği öngörülüyor. Bu durum, ekonominin kayıt dışılığa doğru sürüklenmesinin ve bankacılık sisteminden kaçışın devam edeceğinin bir işareti olarak yorumlanıyor.