Kazakistan Yeni Anayasası'nda Rusça'nın Statüsü Değişiyor

ASTANA – Kazakistan, ülkenin devlet yapısını yeniden şekillendiren kapsamlı bir anayasa değişikliği sürecinde. Taslak metinde dikkat çeken bir değişiklik, Rus dilinin statü tanımıyla ilgili.

Mevcut anayasada "resmi olarak kazak diliyle eşit şekilde kullanılır" ifadesi, yeni taslakta "kazak dili yanında resmi olarak kullanılır" şeklinde değiştirildi.

Kazakistan Anayasa Mahkemesi Başkan Yardımcısı Bakıt Nurmuhanov, Sputnik Kazakistan'a yaptığı açıklamada, "Yeni anayasanın 9. maddesinde 'тең' (eşit) kelimesi 'қатар' (yanında, birlikte) ile değiştirildi" dedi.

Mevcut Anayasa'nın 7. Maddesi, 2. Fıkrası şu şekilde: "Devlet kuruluşlarında ve yerel yönetim organlarında Rus dili, Kazak diliyle eşit şekilde resmi olarak kullanılır."

Yeni Taslak Metin'de bu ifadenin, "Kazak dili yanında, Rus dili devlet kuruluşlarında ve yerel yönetim organlarında resmi olarak kullanılır" şeklinde düzenlenmesi planlanıyor.

Bu dilsel incelik, sembolik önemi büyük bir değişim olarak yorumlanıyor. "Eşit" (тең) ifadesinin çıkarılması, Kazak dilinin tartışmasız tek devlet dili statüsünü vurgulamayı ve Rusçanın rolünü "yanında kullanılan resmi bir dil" olarak tanımlamayı amaçlıyor. Pratikte günlük hayatta ve idari işlerde Rusçanın kullanımı büyük olasılıkla değişmeyecek olsa da, anayasal çerçevede Kazak dilinin üstünlüğü ve önceliği net bir şekilde tesis ediliyor.

Devlet Mimarisi'nin Yeniden Gözden Geçirilmesi

Bu değişiklik, tek başına bir dil reformu değil, çok daha kapsamlı bir "devlet mimarisinin yeniden gözden geçirilmesi" olarak adlandırılan sürecin parçası. Süreç, Devlet Başkanı Kasım Cömert Tokayev'in 8 Eylül 2025'teki Halka Sesleniş konuşmasında açıkladığı tek meclisli (unicameral) parlamentoya geçiş önerisiyle başladı.

31 Ocak'ta yayınlanan anayasa taslağının merkezinde eğitim, bilim, kültür, inovasyon ve dijital ortamda vatandaş haklarının korunması gibi konular yer alıyor. Taslağın temel amacı, devletin "insan merkezli" bir yapıya kavuşturulması olarak tanımlanıyor.

Reformların Arkasındaki Siyasi Dinamik

Bu dönüşümün arka planında, Ocak 2022'deki kitlesel protestolar yatıyor. Zhanaozen'de sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) fiyatlarındaki ani artışla başlayan gösteriler, hızla Almatı ve diğer büyük şehirlere yayılmış ve ülke tarihindeki en ciddi krizlerden birine dönüşmüştü.

Tokayev, bu olayların ardından "Güçlü Başkan - Etkili Parlamento - Sorumlu Hükümet" formülüyle "Adil Kazakistan" inşasını ilan etmişti. Anayasa değişikliği de bu yolda atılan somut adımlardan biri. Tokayev'in görev süresi 2029'da sona erecek ve anayasa değişikliğiyle birlikte bir daha aday olamayacak.

Sonuç olarak, dil konusundaki bu sembolik ama önemli ayar, Kazakistan'ın ulusal kimlik inşasında ve post-Sovyet alandan bağımsız bir devlet olarak kendi yolunu çizme çabasında yeni bir aşamayı işaret ediyor.

Değişiklik, içeride ulusal bilinci güçlendirmeyi hedeflerken, dışarıya da bağımsız politik iradesinin bir mesajını veriyor. Pratik sonuçları ve toplumun farklı kesimlerindeki yansımaları zaman içinde netleşecek.