Rusya Kafkaslardaki Transit Üstünlüğünü Kaybediyor, Demiryolu Krizi Derinleşiyor
HABERRUS - Ermenistan yönetimi, Rusya’nın stratejik sermayesini ülkeden çıkarmak için adeta bir kampanya yürütüyor.
Son hedef ise 2008’den beri imtiyazla işletilen ve Rusya Demiryolları’nın (RJD) iştiraki olan Güney Kafkasya Demiryolu (GKJD). Başbakan Nikol Paşinyan’ın söylemleri giderek sertleşirken, Moskova ise yatırımlarının karşılığını isteyeceğini net bir şekilde ortaya koyuyor.
Ancak uzmanlara göre, günün sonunda yakın gelecekte Moskova'nın kafkaslardaki kritik transit yolların kontrolünü yerel yönetime devretmek zorunda kalacağı ve yeni anlaşmalar imzalamak için masaya oturmak zorunda kalacağı yönünde. Ukrayna krizinin gölgesinde kafkaslarda eli zayıflayan Moskova yönetimi, Ermenistan'a gölge yaptırımlar uygulayarak aslında bir bakıma Erivan yönetiminin elini güçlendiriyor ve daha radikal kararlar almaya itiyor. Önümüzdeki aylarda bölgede taşlar yeniden dizilecek.
Ermenistan ile Rusya arasında yaşanan bu gerilim krizin yeni başladığının işareti.
Paşinyan’dan Sert Çıkış: "Ya Anlaşma Ya da 2 Milyar Dolar"
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Şubat ayında imtiyazın "dost" üçüncü bir tarafa satılmasını önermişti. Gerekçe olarak Rusya’ya uygulanan yaptırımlar ve Ermenistan üzerinden geçen ulaşım koridorlarının bloke olması nedeniyle yaşanan "rekabet kayıpları" gösterildi.
Ancak Temmuz ayında söylem daha da sertleşti. Paşinyan, imtiyaz koşullarının yeniden müzakere edilememesi halinde, Ermenistan’ın demiryolu altyapısının "kiralanması" için Rusya’dan yıllık 2 milyar dolar talep edebileceğini ve konuyu uluslararası tahkime götürebileceğini söyledi.
Moskova’dan Net Cevap: "Yatırımlarımızın Karşılığını İsteriz"
Rusya’dan gelen yanıt ise gecikmedi. Moskova, imtiyazın satılması için nesnel bir neden olmadığını vurgularken, olası tek taraflı adımların yapılan yatırımların tazmin edilmesi talebini doğuracağını açıkladı. Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanı Maksim Reşetnikov, GKJD’nin "bedava" bir varlık olmadığını, 30 milyar rubleden fazla yatırım yapıldığını ve herhangi bir zarar durumunda tazminat talep edileceğini belirtti.
Rusya’nın Ermenistan’a Yaptığı Yatırımlar ve Kazanımlar
Rusya’nın GKJD’ye yaptığı yatırımlar, sadece finansal boyutun ötesinde, Ermenistan’ın demiryolu altyapısında önemli iyileştirmeler sağladı:
İstihdam ve Sosyal Fayda: GKJD, 2.500’den fazla Ermeni vatandaşına iş imkanı sağlıyor ve onlara sosyal haklar sunuyor. Ayrıca yılda 500 binden fazla yolcu taşıyor.
Finansal Yatırım: 2008’den 2025’e kadar RJD ve GKJD’nin kendi karından yapılan yatırımlar 146 milyar dram (yaklaşık 396,3 milyon dolar) seviyesine ulaştı. Bu da ruble cinsinden 30 milyar rubleden fazla bir meblağa denk geliyor.
Vergi Katkısı: Aynı dönemde Ermenistan bütçesine yaklaşık 15 milyar ruble vergi ve diğer ödemeler aktarıldı.
Altyapı Modernizasyonu: Yaklaşık 700 kilometrelik demiryolu ağının 520 kilometresi yenilendi. Araç filosuna 135 yeni ünite eklendi.
Hız Artışı: Ermenistan demiryollarında ortalama hız, 2008’deki 26,4 km/s’den 2025’te 42,3 km/s’ye yükseldi. Bu, Güney Kafkasya’daki en yüksek ortalama hız olarak kaydedildi.
Asıl Mesele: Batıya Yönelimin Bedeli
Uzmanlara göre, Ermenistan’ın Rus stratejik sermayesine karşı yürüttüğü bu mücadele, ekonomik gerekçelerden çok, ülke yönetiminin Batıya yönelme politikasının bir bedeli. Altyapı modernizasyonu sayesinde sınırların açılması durumunda yük potansiyeli bulunan Ermeni demiryolunun, mevcut şartlarda sınırlı getiri sağlamasına rağmen bu yatırımlar yapıldı.
Ancak mevcut siyasi atmosferde, Ermeni demiryollarını aynı seviyede yatırım ve teknik destek sağlayabilecek başka bir yabancı yönetici bulmak oldukça zor görünüyor. Bu durum, Paşinyan yönetiminin izlediği politikanın uzun vadede ülke ekonomisine ve altyapısına nasıl yansıyacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor.