Rus Ekonomisi İçin Acil Reçete: Konut İnşaatında Patlama ve Köklü Reformlar
MOSKOVA – Rusya Bilimler Akademisi üyesi, tanınmış ekonomist Abel Aganbegyan, ülke ekonomisini 2030'a kadar büyütecek ve iki temel sorunu (düşük büyüme ve demografik kriz) çözecek sert bir reform paketi önerdi. Paketin merkezinde, ekonomik büyümenin en güçlü kaldıracı olarak konut inşaatının hacminin ikiye katlanması yer alıyor.
Aganbegyan'ın "Rusya Federasyonu'nun 2030 yılına kadar sosyo-ekonomik kalkınmasının stratejik yönleri" başlıklı makalesi, Kremlin'in büyüme hedefleri ile ekonomistlerin endişeleri arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor.
Teşhis: "Devlet-Oligarşik Kapitalizm" Büyümeye İzin Vermiyor
Ekonomist, mevcut Rus modelini "gelişmemiş bir piyasa" (gelişmiş sermaye piyasası ve rekabet ortamı olmadan) ve "gerici bir sosyal alan" ile karakterize edilen "verimsiz bir devlet-oligarşik kapitalizm" olarak tanımlıyor. Bu sistemin sürdürülebilir büyümeyi engellediğini, çünkü ana sermaye ve beşeri sermayeye yapılan yatırımların payının son derece düşük olduğunu savunuyor.
Aganbegyan, Rus ekonomisinin yapısının "aşırı derecede geri ve hatta yarı-sömürge" olduğunu belirterek, ham madde çıkarımı ve tarımın payının gelişmiş ülkelerden 2-3 kat fazla olduğunu, mikroelektronik, BT, ilaç gibi alanlarda ise 3-5 kat geride kalındığını vurguluyor.
Çarpıcı veriler:
Sağlığa yapılan harcamaların GSYİH'ya oranında Rusya, 217 ülke arasında 136. sırada (yaklaşık %5).
Eğitim harcamalarında ise 120. sırada (yaklaşık %4).
Son 34 yılda Rusya'nın ortalama yıllık büyümesi %1'in altında kaldı. Aynı dönemde ABD ekonomisi 2 kat, Çin ekonomisi ise 13 kat büyüdü.
Rus oligarkların toplam serveti (625,5 milyar dolar), ülkenin nominal GSYİH'sının neredeyse %30'una karşılık geliyor (ABD'de bu oran %18).
Reçete: Büyük Ölçekli Özelleştirme ve Konut Hamlesi
Aganbegyan, sistemi değiştirmek için aşağıdaki radikal önlemleri öneriyor:
Mülkiyet Reformu: Devlet kontrolündeki şirketlerin ve bankaların büyük ölçekli özelleştirilmesi. Devletin sadece stratejik görevleri (düşük faizli ihracat finansmanı, tarımsal destek kredileri gibi) yerine getiren bankaları kontrol etmesi gerektiğini savunuyor.
Oligarşik Sermayenin Rolünün Azaltılması: Servet konsantrasyonunun azaltılması ve yatırımların üretken sektörlere yönlendirilmesi.
Konut İnşaatında Devrim: Konut inşaat hacminin ikiye katlanması. Aganbegyan, bu sektörün yaptırımlardan daha az etkilendiğini ve her 1 ruble konut yatırımının diğer sektörlere 2-2,5 ruble katkı sağladığını belirtiyor. Bu hamlenin, kişi başına düşen konut alanını gelişmiş ülkeler seviyesi olan 40-45 m²'ye çıkaracağını ve muazzam bir ekonomik çarpan etkisi yaratacağını öngörüyor.
Sosyal Adalet: Emekli maaşlarının ikiye katlanması ve asgari ücretin enflasyonun üzerinde reel olarak artırılması yoluyla gelir eşitsizliğinin azaltılması.
Demografik Acil Durum: Kalp Damar Hastalıklarıyla Mücadele
Ekonomist, demografik krizle mücadele için geleneksel doğum teşviklerinin ötesine geçen bir öneride bulunuyor. Rusya'daki "rekor düzeyde yüksek" kalp-damar hastalıklarından ölüm oranının acilen düşürülmesi gerektiğini vurguluyor.
Gelişmiş ülkelerde 100 bin kişi başına düşen yaşa göre standardize edilmiş ölüm oranı 70-100 iken, Rusya'da bu oran yaklaşık 450.
Aganbegyan, birçok gelişmekte olan ülkenin başardığı gibi, Rusya'nın da kardiyovasküler ölümleri 2030'a kadar 1,5 kat, 2036'ya kadar ise 2 kat azaltabileceğini ve bunun öneminin "Büyük Vatanseverlik Savaşı sonrası atom silahı geliştirme göreviyle karşılaştırılabileceğini" iddia ediyor. Bunun için kanıtlanmış uluslararası tıbbi programların hızla uygulamaya konulmasını öneriyor.
Bürokrasiden Tepki: "Enflasyon Hedeflemesi" Öncelikli
Önerilerin, Merkez Bankası ve Maliye Bakanlığı'nın önceliği olan "enflasyon hedeflemesine" ve mevcut yapısal dengeye meydan okuması nedeniyle, bürokraside nasıl karşılanacağı büyük bir soru işareti. Aganbegyan, makalesinde yetkililerin 2030 vizyonunda bu tür bir sıçramayı öngörmediğini ima ediyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Aralık 2024'te yaptığı bir konuşmada, "ekonomik dinamikleri kademeli olarak artırma" ve "olumsuz demografik eğilimi tersine çevirme" çağrısında bulunmuştu. Aganbegyan'ın planı, bu iki "sistemik görev" için somut, ancak siyasi açıdan son derece zorlu bir yol haritası sunuyor.
Sonuç olarak, ekonomi camiasında yükselen bu ses, Rusya'nın mevcut "istikrar" modelinin uzun vadeli kalkınma için yetersiz olduğu ve köklü bir yapısal dönüşüm, sosyal adalet hamlesi ve insan sermayesine yatırım olmadan küresel arenada geride kalınacağı uyarısını yapıyor. Tartışma, ülkenin gelecekteki ekonomik yönelimi konusunda derin bir ayrışmayı gözler önüne seriyor.