Son Anlaşma Bitiyor, Dünya "Tehlikeli Bir Döneme" Giriyor

MOSKOVA/WASHINGTON – Rusya ile Amerika Birleşik Devletleri arasında kalan son kapsamlı nükleer silah kontrol anlaşması New START (Yeni BAŞLANGIÇ)'ın süresinin 5 Şubat'ta dolması, dünyanın on yıllardır ilk kez iki büyük nükleer gücün silahlarını sınırlayan bir anlaşmadan yoksun kalacağı "tehlikeli bir döneme" girdiği yönünde endişelere yol açtı.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, "Birkaç gün içinde dünya, şimdiye kadarki en tehlikeli konumuna girmiş olacak" ifadesini kullanarak uyarıda bulundu.

Peskov, Eylül ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in önerdiği ve anlaşmanın mevcut sınırlamaları korunarak bir yıl uzatılması teklifine Washington'dan henüz yanıt gelmediğini belirtti.

ABD tarafında da benzer kaygılar yüksek sesle dile getiriliyor. Demokrat Partili Temsilciler Meclisi üyesi John Garamendi, Politico'ya yaptığı açıklamada, "Eğer New START'ı yerine bir şey koymadan veya uzatmadan sona erdirirsek, on yıllardır görülmeyen yeni ve dehşet verici bir dünyaya gireceğiz: İki en büyük nükleer gücün nükleer cephaneliğine dair hiçbir sınırlamanın olmadığı bir dünya" dedi.

Trump'tan Belirsiz Açıklamalar, Çin Faktörü ve Artan Risk

ABD Başkanı Donald Trump'ın konuya yaklaşımı belirsizliğini koruyor. Trump, Eylül ayında Putin'in uzatma önerisini "iyi" olarak nitelendirmişti. Ancak Ocak ayında The New York Times'a verdiği röportajda anlaşmanın sona ermesiyle ilgili "İster inan ister inanma, bitecek" demiş ve ardından "daha iyi bir anlaşma" yapacağını söylemişti.

ABD yönetimi, nükleer cephaneliğini hızla genişlettiğini öne sürdüğü Çin'i de gelecekteki herhangi bir anlaşmaya dahil etmek istiyor. Bu durum müzakereleri daha da karmaşık hale getiriyor.

Silah Kontrol Derneği İcra Direktörü Daryl Kimball, "Önümüzde çok belirsiz bir yol var" diyerek uyardı ve ekledi: "Eğer Moskova ve Washington yakın zamanda herhangi bir mutabakata varamazsa, Rusya ve ABD'nin füzelerini daha fazla savaş başlığıyla donatmaları oldukça muhtemel."

Anlaşmanın Durumu ve Geleceği

2010 yılında imzalanan New START anlaşması, iki ülkenin konuşlandırılmış stratejik nükleer savaş başlığı sayısını 1550, füzeleri ve bombardıman uçakları gibi taşıyıcı sistem sayısını ise 700 ile sınırlıyordu. Anlaşma ayrıca karşılıklı denetim mekanizmaları içeriyordu.

Ancak COVID-19 pandemisi, Ukrayna'daki savaş ve karşılıklı suçlamalar nedeniyle denetim faaliyetleri askıya alındı. Rusya, 2023 yılında anlaşmaya katılımını resmen dondurduğunu açıklasa da, belirlenen sınırlara uymaya devam ettiğini bildirmişti.

Uzmanlar, anlaşmanın tamamen sona ermesi ve denetim mekanizmalarının ortadan kalkmasıyla, tarafların birbirlerinin nükleer yapılanmaları hakkında şeffaflığını kaybedeceğini ve belirsizliğin hızla bir silahlanma yarışına dönüşebileceğini vurguluyor.