Rusya'da 'Helal Sertifikası' Tartışması
MOSKOVA – Rusya'da Rus Ortodoks muhafazakar ve milliyetçi çevreler, süpermarket raflarında giderek yaygınlaşan "helal" sertifikalı ürünleri hedef alan yeni bir tartışma başlattı.
"Helalleşme" (halalleşme) olarak adlandırılan bu olgu, Müslümanlara uygun olduğu sertifikalandırılan ürünlerin artışını ifade ediyor. Eleştirmenler, bu durumu Rus kimliğine ve laik devlet ilkelerine yönelik bir tehdit olarak gösteriyor.
Tartışmanın Odağında: 'Dini İşaretler' ve Laiklik İlkesi
Tartışma, sadece gıda ürünlerini değil, çok geniş bir tüketim malları yelpazesini kapsayan helal sertifikalarının yaygınlaşması üzerine odaklanıyor. Rus milliyetçi ortodoks muhalifler, bu işaretlerin üreticiler ve perakendeciler tarafından, sayıları artan Müslüman işçi göçmenleri çekmek amacıyla kullanıldığını iddia ediyor.
Komünist Parti milletvekili Mihail Matveyev, sosyal medyada dikkat çeken bir soru sordu: "Helal işareti yanına 'Rus Ortodoks Kilisesi'nce kutsanmıştır' işareti konulabilir mi? Konulamazsa, neden laik bir devlet, ürünlerde dini işaretler yoluyla ayrımcılığa izin veriyor?"
Matveyev, İnsan Haklarından Sorumlu Ombudsman Tatiana Moskalkova'ya yönelttiği soruda, bu uygulamanın helal üretim yapılan işyerlerinde dini temelli iş ayrımcılığına yol açabileceğini ve diğer inançlara mensup tüketicilerin önünde dini kısıtlamalar oluşturabileceğini savundu. Moskalkova'nın bu konuda herhangi bir başvuru almadığını belirttiği aktarıldı.
Kilisenin Sert Tutumu: 'Kale Fethinin Bayrağı'
Rus Ortodoks Kilisesi (ROK) üst düzey yetkilileri de tartışmaya katılarak sertifika karşıtı söylemi güçlendirdi. Sinodal Misyonerlik Dairesi Başkanı Başpiskopos Savva Tutunov, helal sertifikalandırmasının Müslümanların dini ihtiyaçlarını karşılama amacını aştığını ve bir "dini-siyasi, medeniyetsel saldırının kanıtı" haline geldiğini öne sürdü.
Tutunov, sertifikayı "bir kalenin ele geçirilişindeki bayrak" olarak nitelendirdi. Sosyal medya blogunda, Müslümanlara karşı ağır ifadeler kullanarak "Üreticilerin bu yalakalıklarının başlıca nedenlerinden biri, radikal İslamcıların kitlesel olarak getirilmesi ve öğütlenmesidir; bunlar yaşam tarzımızı kendi standartlarına göre değiştirmemizi talep ediyor" yorumunda bulundu.
Başpiskopos Savva, her toplumsal değişimin "Rus Ortodoks temellerine" uygun olup olmadığının sorgulanması gerektiğini vurguladı.
'Haç Düşmesi' ve Önceki Tartışmalar
Helal tartışması, Rusya'da son yıllarda İslami görünürlüğe dair yaşanan gerilimlerin en yenisini temsil ediyor. Rus ortodoks Muhafazakar çevreler daha önce Nikap (yüzü kapatan başörtüsü) karşıtı söylem, Devlet arması veya kilise resimlerindeki haçların, Müslüman müşterileri "incitmemek" için kaldırılması veya basitleştirilmesi ve büyük şehirlerde cami inşaatlarına karşı çıkmıştı. Ayrıca Rusya'da başlatılan İslami (faizsiz) bankacılık uygulamalarını da sert eleştirmişti.
Hukuki Zemin ve Helal Sertifikasyonunun Meşruiyeti
Buna karşılık, helal sertifikalandırma, Rusya Federasyonu "Ürün ve Hizmetlerin Sertifikalandırılması Hakkında" yasasına dayanıyor. Yasa, zorunlu sertifikasyon kapsamında olmayan ürünler için gönüllü sertifikalandırma yapılmasına izin veriyor. Dini kuruluşlar da bu hükme dayanarak hizmet veriyor.
Rusya'daki en büyük helal sertifikasyon merkezi, Rusya Müftüler Konseyi (DUM RF) ile bağlantılı. Bir diğer önemli merkez ise Rusya Müslümanları Manevi İdaresi (DSMR) tarafından işletiliyor ve bu kurum ROK ile iyi ilişkilere sahip. DSMR'nin "Helal bir yaşam tarzıdır" sloganı var ve helal kavramının sadece gıdayla sınırlı olmadığını, turizm, sigorta, tıp gibi birçok hizmet alanını kapsadığını belirtiyor.
Ayrıca, bazıları Birleşik Arap Emirlikleri gibi yurtdışı merkezlerden yetki alan ve ağırlıklı olarak İslam ülkelerine ihracata yönelik hizmet veren sertifikasyon kuruluşları da bulunuyor.
Ekonomik Boyut: İhracat İçin Hayati Önem
Helal sertifikasının ekonomik boyutu da göz ardı edilemez. Rusya Tarım Bakan Yardımcısı Maksim Borovoy, 2025 başında yaptığı açıklamada, Orta Doğu ve Körfez ülkelerine ihracatın önemini vurguladı. Borovoy, helal kümes hayvanları eti, sığır eti ve koyun eti ihracatında önemli artış olduğunu, en büyük alıcıların Suudi Arabistan, BAE ve İran olduğunu açıkladı.
Bu durum, helal endüstrisinin sadece iç pazara değil, Rusya'nın stratejik ihracat hedeflerine de hizmet ettiğini gösteriyor.
Sonuç olarak, "helalleşme" tartışması, Rusya'da din, kimlik, laiklik ve ekonomi politikalarının kesiştiği hassas bir noktaya işaret ediyor. Sertifika karşıtı söylem, muhafazakar-milliyetçi çevreler ile Ortodoks Kilisesi'nin ittifakıyla güç kazanırken, hem yasal zemini hem de ekonomik çıkarları olan helal sektörü, özellikle Müslüman dini kuruluşları ve ihracatçılar tarafından savunuluyor.